Arkadaşlar, Osmanlı’da matbaa meselesinde hep “300 yıl yasak” denip duruyor ama bu rakamın kaynağına inince işler içinden çıkılamaz hale geliyor. 1485’te Bayezid II’nin çıkardığı karar mı yoksa 1708’de İbrahim Müteferrika’nın lisansı mı esas alınıyor? Aradaki o 223 yılı kim nasıl hesaplıyor, çünkü bu iki tarih arasında resmi bir “resm-i sanayi” vergisi ve İbrahim Mütferrika izni var. Yani yasak mı yoksa “kısıtlama-izneli üretim” mi vardı? Bunu netleştirmek için öncelikle 1727’deki ilk lisanslı matbaa ile 1485 kararının hukuki statüsünü karşılaştıracak kaynak istiyorum; hangi arşiv defterleri (muhamme, beraat, lisan defterleri) bu iki dönemi birbirine bağlayabiliyor?
İkinici konum, “din mi lonca mı” ikiliğinin kendisi. Elbâî kalemi (yazıcı loncası) ile hattat loncasının matbaaya yönelik direnişinin belgeleri neredeyse? Hangi fermanlar, hangi kadı sicilleri bu lonca baskısını kanıtlıyor? Ayrıca Türkçe matbaa tartışmasının Arap alfabeli metinlerdeki teknik zorluğu (noktalar, harf birleşimleri) ile dini hassasiyetlerin (Kur’an-ı Kerim kutsallığı) ağırlığını ayrı ayrı tartan akademik çalışmalar var mı? Son olarak, “300 yıl” lafını savunanların dayandığı temel kaynak hangisi, bu rakamı üreten birincil mi ikincil mi kaynak?
"🖋️ Pelikan M200 Dolmakalem + Rhodia Defter + Mürekkep: Pelikan 4001 Gece Mavisi"
tarafından güncellenmiştir.