Mısır’ın antik kentlerinden Luxor yakınlarındaki Theban Nekropolisi bölgesindeki bir mezarda yapılan son araştırmalar, ölülerin gömülme ritüellerinin yüzyıllar içinde nasıl değiştiğine dair şaşırtıcı bilgiler ortaya çıkardı. TT 209 numaralı mezarın 3 numaralı odasında yapılan incelemeler, başlangıçta ayrı ayrı tabutlara yerleştirilen cesetlerin zamanla yoğunlaşarak yığıldığı bir durumun nasıl oluştuğunu gösteriyor.
Araştırmacılar, odada 16 mumyalanmış insan cesedinin yanı sıra, mumyalanmış bir köpek ve en az dört kişiden oluşan bozulmuş bir tabakanın bulunduğunu tespit ettiler. Ayrıca, dokuz farklı gömü alanı, tabutlar, tılsımlar, kaplar ve diğer eşyalar da kaydedildi. Bu kalıntılar, MÖ 754-656 yılları arasındaki Yirmi Beşinci Hanedan döneminden Ptolemaic döneminin sonuna kadar (MÖ 30) uzanan bir zaman dilimine ait.
Araştırma ekibi, cesetlerin pozisyonları, gömü katmanları, tabutların kullanımı, eşyalar ve kalıntılar ile odanın duvarları ve zemini arasındaki ilişkileri inceleyerek, her yeni gömünün mevcut alanı nasıl değiştirdiğini anlamaya çalıştı.
İlk dönemdeki gömüler daha ayrıydı. İnsanlar tabutlara yerleştirilmiş ve odanın farklı alanlarını işgal ediyordu. Bazılarının üzerinde cenaze örtüleri ve tılsımlar bulunurken, pahalı eşyalar da yakınlarda keşfedildi. Çok sayıda Fenike amphorası, bu ilk dönemdeki gömülerden bazılarının yüksek statüyü yansıttığını gösteriyor.
Yirmi Beşinci Hanedan’ın sonlarına doğru durum değişmeye başladı. Yeni cesetler, daha önce gömülmüş kişilerin arasındaki boşluklara yerleştiriliyordu. Oda doldukça, insanlar arasındaki mesafe küçülüyordu. Cesetlerin pozisyonları da değişiyordu. Bazı daha sonraki gömülerde kollar göğsün üzerinde çaprazlanmış halde bulunurken, daha önceki dönemlerde uzatılmış kollar görülüyordu.
Pers döneminde, odada daha dikey bir düzenleme ortaya çıktı. Araştırmacılar, yaklaşık üçte ikisi oranında cesetlerin, daha önce gömülmüş kişilerin üzerine yerleştirildiğini tespit ettiler. Ayrıca, tabutların rolü de azalmaya başlamıştı. Cesetler, sediment katmanları, önceki dönemlere ait kalıntılar ve odanın duvarları, bir sonraki kişinin nereye konulacağını belirlemede daha önemli hale geldi.
Bu durum, Ptolemaic döneminde daha da belirginleşti. Odadaki güneydoğu bölgesinde, dört insan mumyası ve mumyalama edilmiş bir köpek üst üste yerleştirilmişti. Bu kişilerin üzerinde tabut bulunmuyordu, ancak cesetleri dikkatlice mumyalanmıştı. Yakınlarda bulunan dikey kaplar, daha önce görülmeyen ritüel uygulamalarına işaret ediyordu.
Köpeğin konumu da sıra dışıydı. Hayvan, bir erkek ve bir kadının mumyalarının üzerinde yatıyordu. Araştırmacılar, hayvanın ölümden sonraki yolculukla ilgili bir role sahip olabileceğini öne sürüyorlar. Ayrıca, hayvanların cenaze törenlerindeki rolüne dair değişen fikirleri de yansıttığı düşünülüyor.
Daha sonraki dönemlerde, bazı cesetlerin kollarını göğsün üzerinde çaprazlanmış halde bulunması, Mısırbilimciler tarafından “Osirian pozisyonu” olarak bilinen bir duruşun benimsenmesi anlamına geliyordu. Bu değişiklikler, gömme geleneklerinin nasıl değiştiğini ve odanın orijinal amacına hizmet etmeye devam ederken bu değişimlerin nasıl yaşandığını gösteriyor.
Çalışma, daha sonraki tabakaların basit ceset yığınları olarak değerlendirilmesine karşı çıkıyor. Her yeni gömünün, mevcut kalıntılara yanıt verdiği görülüyor. Önceki dönemlere ait cesetler ve eşyalar, mevcut alanı şekillendirirken, daha sonraki gömüler de düzenlemeyi değiştirdi.
Odanın aynı zamanda sel felaketleri, yangınlar ve daha sonraki insan girişimi gibi çeşitli olaylardan etkilendiği de belirtiliyor. Bu olaylar, bazı tabakaların bozulmasına ve tam bir şekilde yeniden yapılandırılmasını zorlaştırmasına neden oldu.
Ancak, elde edilen kanıtlar, gömme düzeninin yavaş yavaş kaybolması yerine uzun bir yeniden kullanım süreci olduğunu gösteriyor. Oda, aktif bir cenaze alanı olarak hizmet etmeye devam etti ve her yeni gömü, önceki dönemlere ait kalıntılar tarafından şekillendirilen bir ortama entegre edildi.
Bu bulgular, Theban Nekropolisi’ndeki diğer yeniden kullanılan mezarları anlamak için de yeni bir bakış açısı sunuyor. Daha önce düzensiz olarak değerlendirilen tabakalar, aslında farklı gömme kurallarını yansıtabilir. TT 209’da, odanın anlamı ve düzeni zaman içinde değişirken, önceki dönemlere ait gömüler hala orada olanları şekillendirmeye devam etti.
[Carballo-Pérez, J., & Molinero Polo, M. Á. (2026). From individualized mummies to collective accumulations: an archaeothanatological analysis of funerary reuse in Theban Tomb 209 (Twenty-Fifth Dynasty–Ptolemaic Egypt). Frontiers in Environmental Archaeology, 5(1888379). doi:10.3389/fearc.2026.1888379]
[Frontiers]
Kaynak: Archaeology News Online
