Çek Cumhuriyeti’nin Chleby yakınlarında bulunan ve yeni araştırmalarla ortaya çıkarılan 6500 yıllık bir ritüel merkezi, Stonehenge’den bin yıl daha eski olduğu belirlendi. Bu büyük yapı kompleksinin, Güneş ve Ay’ın önemli hareketleri etrafında planlandığı düşünülüyor.
Batı Bohemya Üniversitesi’nden arkeologlar, bu alanda çeşitli kazı çalışmaları yürüttüler. Çalışmalar sonucunda, yaklaşık 230 metre çapında, neredeyse dairesel bir yapı ortaya çıkarıldı. Yapının dış kenarını çevreleyen ve 2.5 metreden daha derin olan bir hendek bulunurken, hendekte düzensiz aralıklarla yerleştirilmiş on iki giriş bulunmaktadır.
Arkeologlar, yapının planında, bu dönemden kalma diğer yapıların aksine dairesel bir düzenin olması nedeniyle dikkatlerini çektiğini belirtiyor. Girişlerin daha detaylı incelenmesi sonucunda, rastgele bir yerleşim yerine, önceden planlanmış bir düzenlemenin olduğu anlaşılmıştır. Yapının bazı noktaları, Güneş ve Ay’ın döngülerindeki önemli zamanlarla ilişkilendirilmiştir.
Bu ilişkilerden biri, Ay’ın ufuktaki en uzak noktalarına denk gelen yaklaşık 18 yıllık bir döngüyle ilgiliyken, diğeri ise yaz gündönümü güneş doğuşunu, kış gündönümü gün batımıyla ilişkilendirmektedir. Araştırmacılar, bu ikinci düzenlemenin, ana ekseninin de aynı şekilde gündönümlerine bağlı olduğu Stonehenge’deki durumla benzerlikler taşıdığını ifade ediyor.
Chleby’den elde edilen organik kalıntılar, yapının tarihini Stonehenge’den bin yıl daha eskiye götürmektedir. Bu bulgu, Avrupa’daki büyük ritüel yapıların kullanımına ilişkin bilgileri genişletmekte ve planlı Güneş ve Ay gözlemlerinin daha eski bir tarihe sahip olduğunu göstermektedir.
Yapının hendeklerinde bulunan boğa kafataskları ve boynuzları, ritüel faaliyetlere işaret etmektedir. Bu tür kalıntılar, hayvanların yapının ritüel kullanımının bir parçası olduğu anlamına gelmektedir. Boğa tapınması, Avrupa’nın çeşitli bölgelerindeki erken dönem tarım topluluklarında önemli bir dini uygulamaydı.
Daha önceki çalışmalar, yapının Bronz Çağı’na ait bir mezarla ilişkilendirildiğini göstermiştir. Zamanla hendekte yaklaşık 18 kişinin gömülmesi, yapının orijinal olarak inşa edildikten sonra bile uzun süre kullanımda kaldığını gösteriyor.
Araştırmacılar, yapının Demir Çağı’nda dini amacını yitirdiğine inanıyorlar. Hendek zamanla doldurulmuş ve eski ritüel alanın üzerine bir yerleşim yeri kurulmuştur.
Ekip ayrıca, yapıdan ve çevresindeki topraktan örnekler alarak analiz etmektedir. Geçmişte insanların yaptığı faaliyetlerin bıraktığı kimyasal izler, yapının farklı bölümlerinin zaman içinde nasıl kullanıldığına dair önemli bilgiler sağlayabilir.
Chleby ritüel alanı, erken dönem tarım topluluklarının büyük yapıları hangi amaçlarla inşa ettiğine dair nadir bir bakış açısı sunmaktadır. Yapının büyüklüğü, dikkatlice yerleştirilmiş girişleri ve Güneş ile Ay’a olan bağlantıları, bu toplumların mevsimsel ve lunar döngüler hakkında nasıl bir bilgiye sahip olduğunu göstermektedir. Yeni tarihlemeler de, benzer türdeki planlamanın Avrupa’da Stonehenge’den çok daha önce başladığını ortaya koymaktadır.
Bu yapı aynı zamanda, Avrupa’daki Neolitik döneme ait diğer ritüel alanlarla bağlantılıdır. Chleby’nin hem ritüel faaliyetleri hem de gökyüzüne olan ilgiyi bir araya getirmesi, insanların yapıyı nasıl algıladığı ve kullandığına dair ipuçları sunmaktadır.
Bronz Çağı ve Demir Çağı’ndan elde edilen veriler, daha sonraki toplulukların eski anıtla ilişkisini nasıl değiştirdiğine dair önemli bilgiler sağlamaktadır. Bu değişimler, ritüel alanların zaman içinde nasıl anlamlarını kazandığını, kaybettiğini ve değiştirdiğini gösteren bir kayıt oluşturmaktadır.
University of West Bohemia in Pilsen
Kaynak: Archaeology News Online
