Tokyo Bilim Enstitüsü’nden yapılan yeni bir araştırmaya göre, günlük yaşamda ve cenazelerde kullanılan büyük seramik kaplar, Japonya’nın Edo döneminde daha standart hale geldi. Araştırmacılar, şekil analizi ve makine öğrenimi tekniklerini kullanarak, günümüzdeki Saga ve Fukuoka bölgelerindeki 243 adet “Ogame” adlı seramik kapı incelendi.
“Ogame”, erken modern Japonya’da birçok farklı amaçla kullanılan taş seramikten yapılmış kaplardı. Bu kaplar, su, soya sosu ve gübre depolamak için kullanılırdı. Ayrıca bazıları, cenaze törenlerinde insan kalıntılarını da barındırırdı. Yaygın kullanımları nedeniyle, bu kaplar günlük yaşamdaki değişimleri anlamak için değerli bir kaynak oluşturuyor.
19 Ağustos 2026’da “Open Archaeology” dergisinde yayınlanan çalışma, 11 farklı fırın ve mezar yerinden elde edilen kapları inceledi. Araştırmanın başında, Kıdemli Profesör James Frances Loftus yer aldı. Ekip, her bir kabın dış şekline odaklanarak, görsel karşılaştırmalara dayanmayan bir analiz yöntemi geliştirdi.
Araştırmacılar öncelikle kapların konturlarını çizerek, formlarını sayısal verilere dönüştürdüler. Daha sonra geometrik morfoloji tekniklerini kullanarak, şekillerdeki küçük farklılıkları ölçtüler. Bir “Random Forest” makine öğrenimi modeli, güvenilir tarih bilgisi olmayan kaplar da dahil olmak üzere, kapları geniş zaman dilimlerine ayırmaya yardımcı oldu.
Sonuçlar, 1603’ten 1868’e kadar süren Edo döneminde belirgin bir değişimin olduğunu gösterdi. 17. yüzyılın başlarında üretilen “Ogame” kaplarının şekilleri oldukça çeşitlilik gösteriyordu. Ancak 18. yüzyılda, bu kapların formları çok daha benzer hale gelmişti.
Bu değişim, Japonya’nın seramik endüstrisindeki büyük değişikliklerle örtüşüyor. Tokugawa şogunluğu kontrolünü artırırken, Qing Hanedanı’nın deniz yasağı (1647-1684) döneminde yurt dışı ticareti azalmıştı. Ayrıca Hizen bölgesinde yerel porselen üretimi gelişmiş ve daha geniş üretim ağları oluşmuştu.
Daha önceki araştırmalar, bu değişikliklerin porselenin yükselişi ve yayılmasıyla ilişkili olduğunu göstermişti. Yeni çalışma ise, sıradan taş seramik kaplarda benzer eğilimleri ortaya koyuyor. Bulgular, Edo döneminde “Ogame” üretimindeki daha büyük bir standartlaşmayı gösteren ilk nicel kanıtı sunuyor.
Çalışma ayrıca, fırınlarla ilişkilendirilen kapların geniş omuzlara, şişkin kenarlara ve daha kısa alt kısımlara sahip olduğunu, mezar yerlerindeki kapların ise daha uzun ve dar gövdeli olup, açıklıkları daha kapanık olduğunu gösterdi. Bu farklılıklar, ilk grubun sıvı ve gübre depolamak için uygun formlara sahip olduğunu, ikinci grubun ise cenaze törenleri için özel olarak üretildiği veya seçildiği izlenimini veriyor.
Bu bulgular, “Ogame” üretimini şekillendiren iki temel faktörü ortaya koyuyor: Zaman içinde kapların daha standart hale gelmesi ve aynı zamanda farklı ihtiyaçlara uygun olarak formlarının değişmesi. Atölye kuralları, üretim yöntemleri ve sosyal geleneklerin hepsinin bu süreçte rol oynadığı görülüyor.
Çalışma ayrıca, yazılı kayıtların veya yer katmanlarının sınırlı kanıt sağladığı durumlarda bile, arkeologların seramik parçalarını tarihlendirmesine yardımcı olabilecek bir yöntem sunuyor. Şekil verilerini istatistiksel modellerle birleştirerek, araştırmacılar büyük miktardaki seramik parçasını daha tutarlı bir şekilde karşılaştırabiliyor.
Profesör Loftus, çalışmanın sıradan seramiklerin sosyal ve ekonomik değişimlere dair kanıtlar içerdiğini gösterdiğini belirtti. Tarihi kayıtların aksine, genellikle hükümdarlara ve büyük olaylara odaklanan, ev nesneleri günlük yaşamın parçalarını yansıtıyor.
Bu araştırma, diğer seramik gruplarının da incelenmesi için bir yöntem sunuyor. Gelecekteki çalışmalar, şekil analizini kimyasal testlerle (örneğin taşınabilir X-ışını floresansı) birleştirerek, kap formlarını kil kaynakları ve üretim yöntemleriyle ilişkilendirebilir.
Yayın:
Loftus, J. F. (2026). Water, soy sauce, feces, and death: A geometric morphometric and machine learning analysis of Edo-period Ogame jars, Japan. Open Archaeology, 12(1).
Daha fazla bilgi:
Institute of Science Tokyo“>Institute of Science Tokyo
Kaynak: Archaeology News Online
