Science dergisinde yayınlanan yeni bir araştırma, dünyanın geçmişte olağanüstü bir dil çeşitliliği dönemine sahip olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, 1.000 ila 3.000 yıl önce on binlerce farklı dilin konuşulduğunu tahmin ediyor.
Yale Üniversitesi’nden dilbilim profesörü Claire Bowern’in de katkıda bulunduğu bu uluslararası çalışma, Avrupa’daki sömürgeciliğin neden olduğu yaygın inanışın aksine, dillerin kaybının aslında çok daha önce başladığını gösteriyor. Bu azalmanın, devletlerin ve çok uluslu imparatorlukların kurulmasıyla birlikte yaşandığı belirtiliyor.
Araştırmacılar, Roma İmparatorluğu gibi antik uygarlıkların genişlemesinin dil coğrafyasını değiştirdiğini gözlemliyor. Hakim toplumun dilleri, kültürleri ve siyasi güçleri yayılırken, daha küçük veya emilen toplulukların dilleri yavaş yavaş ortadan kalkmış, böylece günümüzde var olan dil çeşitliliğinin sadece bir kısmının kalmasına neden olmuş.
Günümüzde yaklaşık 7.600 konuşulan ve kullanılan işaret dili bulunmaktadır. Ancak bu çalışmaya göre, bu sayılar insanlık tarihinin tamamında var olan dillerin sadece küçük bir bölümünü temsil ediyor.
Yazının icadından önce doğrudan dil kanıtları bulunmadığı için, araştırma ekibi etnografik kayıtları, tarih öncesi nüfus tahminlerini ve gelişmiş istatistiksel modellemeyi bir araya getirerek Holosen dönemindeki (yaklaşık 12.000 yıl önce başlayan jeolojik çağ) küresel dil çeşitliliğini yeniden yapılandırmayı amaçladı.
171 avcı-toplayıcı ve balıkçı toplumundan elde edilen verileri, Holosen’in başlangıcında dünya nüfusunun 4,4 ila 7 milyon arasında olduğu tahminleriyle birleştiren araştırmacılar, o dönemde muhtemelen 4.500 ile 6.200 dilin konuşulduğunu hesapladı.
Tarımın yayılması ve nüfusun artmasıyla birlikte dil çeşitliliği de arttı. Ekibin modelleri, dillerin sayısının birkaç bin yıl boyunca sürekli olarak arttığını ve 1.000 ile 3.000 yıl arasında “dünyanın dil altın çağı” olarak tanımlanan bir döneme ulaştığını gösteriyor.
Profesör Claire Bowern, bulguların dillerin uzun zamandır daha geniş tarihsel ve politik gelişmelerden etkilendiğini gösterdiğini belirtti.
“Dil, siyasi akımlardan bağımsız değildir” diyen Bowern, “Çalışmamız, büyük demografik olayları binlerce yıl boyunca dil kalıplarını kullanarak nasıl yeniden yapılandırabileceğimizi gösteriyor. Ayrıca bu dinamikin insanlık tarihinde daha önce düşünüldüğünden çok daha uzun süredir var olduğunu da gösteriyoruz” dedi.
Araştırmacılar, giderek daha merkezi hale gelen devletlerin ve çok uluslu imparatorlukların kıtalar boyunca genişlemesiyle birlikte bu dönemin sona erdiğini savunuyor. Hakim dillerin yayılmasıyla birlikte kültürler, kurumlar ve hatta hastalıklar da yayıldı, bu da birçok bağımsız dil topluluğunun ortadan kalkmasına katkıda bulundu.
Avrupa sömürgeciliğinin bu süreci daha yakın zamanlarda hızlandırdığı belirtilirken, çalışmanın sonucunda bu durumun çok daha uzun bir sürecin parçası olduğu ve başlangıç noktası olmadığı vurgulanıyor.
Bu kadar çok dilin kaybolması, günümüzde hayatta olan dillerin yapısını da etkiledi. Modern diller, büyük bir tarihi darboğazın sonucu olarak ortaya çıkmıştır ve bazı dil özelliklerinin yaygın görünmesinin nedeni, başarılı bir şekilde genişleyen popülasyonlara ait olmasıdır, bu durumun herhangi bir iletişimsel avantaja sahip olduğu anlamına gelmez.
Bu bulgular, insan dilinin evrimi hakkında yeni bilgiler sağlamanın yanı sıra, günümüzde tehlike altında olan dillerin korunması konusunda da önemli ipuçları sunmaktadır. Dil kaybının her zaman kaçınılmaz olmadığı ve tarihi güçlerin bu süreci nasıl etkilediğinin anlaşılmasıyla gelecekteki koruma çabalarına rehberlik etme potansiyeline sahip olduğu belirtiliyor.
Bu çalışma, Yale Üniversitesi, Pompeu Fabra Üniversitesi, Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü, Teksas Üniversitesi San Antonio ve Santa Fe Enstitüsü tarafından yürütüldü.
Yale University
The secret gardens of the Maya: How ancient homes fed a civilisation
Colossal 2,500-year-old marble statue unearthed in Sardis
Kaynak: Heritagedaily
