Litvanya’nın Vilnius şehrinde yapılan yeni bir izotop analizi, orta çağdan kalma bir mezarlıkta bulunan insan kalıntılarının kimyasal özelliklerini inceleyerek, bazı ilk Hristiyan Litvanyalıların yüzlerce kilometre uzaktaki bölgelerden göç ettiğini ortaya koydu. Bu bulgu, Litvanya’nın Avrupa’daki son pagan devlet olduğu dönemdeki etnik ve dini çeşitliliğe dair yeni kanıtlar sunuyor.
Araştırma, Vilnius Eski Şehir bölgesindeki Bokšto Caddesi’nde bulunan 13-14. yüzyıllara ait bir mezarlığa odaklanıyor. Bu mezarlık, şehrin ilk Hristiyan topluluklarından biriyle ilişkili kalıntılar içeriyor. Araştırmacılar, insan kalıntıları üzerindeki kimyasal izleri analiz ederek, bu kişilerin çocukluk dönemlerini nerede geçirdiklerini belirleyebildiler.
Bulgular, mezarlıkta gömülü bazı kişilerin Litvanya’ya özgü olmadığını gösteriyor. İzotop verileri, bu kişilerin kökenlerinin günümüzdeki Batı Ukrayna ve Güney Polonya bölgelerine denk gelen, geçmişte Kiev Rusyası’na ait olan topraklarda olduğunu ortaya koyuyor.
Litvanya, Avrupa tarihi içinde benzersiz bir yere sahip. Çünkü Avrupa’nın son pagan devletidir. Hristiyanlığın Orta Çağ‘da Avrupa’nın büyük bir bölümüne yayıldığı dönemde, Litvanya Büyük Dükalığı 1387 yılında resmen Katolikliği kabul etti. Ancak şimdiye kadar arkeologlar, bu dönüştürmeden önce ülkeye yapılan Hristiyan göçlerinin boyutuna dair sınırlı kanıtlara sahip olduklarını belirtiyorlardı.
Bokšto Caddesi’ndeki kazılarda daha önce Bizans tarzı mücevherler, haçlar, çelenkler ve ithal mezar eşyaları bulunmuştu. Bu bulgular, Ruthenian ve Bizans dünyasıyla güçlü kültürel bağlara işaret ediyordu. Yeni izotop analizi, bu topluluğun en azından bazı üyelerinin o bölgelerden göç ettiğine dair doğrudan biyolojik kanıtlar sağlıyor.
“Arkeologlar uzun zamandır Civitas Ruthenica topluluğunun Ruthenian topraklarından göçmenleri içerdiğinden şüpheleniyorlardı,” diye Litvanya Tarih Enstitüsü’nden kazıların ortak lideri Dr. Rytis Jonaitis belirtti. “İzotop verileri artık Bokšto’da gömülü kişilerin en azından bir kısmının Litvanya’nın ötesinden geldiğine dair doğrudan kanıtlar sağlıyor.”
Çalışma ayrıca mezarlıkta gömülen erkekler ve kadınlar arasında belirgin farklılıklar olduğunu ortaya çıkardı. Birçok erkeğin Litvanya dışında kökenli olduğu görülürken, çoğu kadının Vilnius bölgesine özgü olduğu tespit edildi. Araştırmacılar, bu durumun, yerel kadınların Ortodoks topraklarından gelen göçmenlerle temas yoluyla Hristiyanlığı benimseyebildiği bir topluluğu yansıttığını öne sürüyorlar.
Araştırma ekibi, kişilerin yaşamlarını yeniden inşa etmek için izotop analizini mezar uygulamaları ve mezar eşyaları gibi arkeolojik kanıtlarla birleştirdi. Bu çok disiplinli yaklaşım, araştırmacıların sadece kişilerin nereden geldiğini değil, aynı zamanda nasıl ortaya çıkan orta çağ şehrinin bir parçası haline geldiklerini de araştirmalarına olanak sağladı.
Vilnius Üniversitesi ve Litvanya Tarih Enstitüsü’nden başyazar Profesör Giedrė Motuzaitė Matuzevičiūtė, insan kalıntılarının arkeolojiyle elde edilemeyen kanıtları koruduğunu belirtti. “Arkeolojik ve tarihi araştırmaları, insan osteolojik kalıntılarının çoklu doku izotop analizi ile birleştirerek, ilk kez orta çağ Vilnius’unun en erken dönemlerinde şehre göç eden kişileri doğrudan belirleyebiliyoruz,” dedi. “Bu araştırma, Vilnius’un tarihinin başından itibaren bile son derece çeşitli ve uluslararası bağlantılara sahip bir şehir olduğunu gösteriyor.”
Bulgular ayrıca orta çağ Avrupa’sındaki göçe dair daha geniş anlamlara da sahip. Araştırmacılar, bu hareketin Litvanya ile komşu Ruthenian bölgeleri arasındaki siyasi bağlar, gelişen ticaret ağları, dini bağlantılar veya 14. yüzyılın ortalarında Avrupa’yı vuran vebaya bağlı nüfus hareketleri gibi faktörlerle yönlendirilebileceğini öne sürüyorlar.
Bu çalışma, geleneksel olarak Hristiyan dünyasından izole edilmiş bölgelerde bile orta çağ şehir merkezlerinin uzun mesafeli hareketlilik ve kültürel değişimle şekillendiğine dair artan kanıtlara ekleniyor.
Antiquity – Motuzaitė Matuzevičiūtė G, Jonaitis R, Kaplūnaitė I, et al. Multiproxy analysis reveals migration and potential origins of the first Christians in medieval Vilnius. Antiquity. Published online 2026:1-17. doi:10.15184/aqy.2026.10389
Archaeologists map buried sacred precinct of the Aztec capital – Tenochtitlan
Early medieval cemetery confirmed beneath Altenberge Church
Kaynak: Heritagedaily
