Arkeologlar, Mesolitik dönemde yaşayan avcı-toplayıcıların yaklaşık 7000 yıl önce Norveç’in dağ göllerine bilerek alabalık getirdiğine dair şaşırtıcı kanıtlar buldular. Bu, tarih öncesi toplulukların çevrelerini yönetme konusunda gösterdiği en eski örneklerden biri olarak kabul ediliyor.
Dergiye göre, bu bulgular, güney Norveç’in Jotunheimen dağlarındaki Lake Tesse gölünün kurumuş yatağından çıkarılan olağanüstü iyi korunmuş ahşap balık tuzaklarının kazılmasıyla elde edildi. Araştırma, tarih öncesi toplulukların tarımın İskandinavya’da yaygınlaşmasından binlerce yıl önce ekosistemleri aktif olarak yeniden şekillendirdiğini gösteriyor.
Lake Tesse, deniz seviyesinden 854 metre yükseklikte bulunuyor ve Fennoscandian Buzul Tabakası’nın erimesiyle yaklaşık 8400 BC’de tamamen buzdan arındı. İnsanlar bu yeni ortama hızla yerleşse de, dik şelaleleri ve engebeli nehir sistemleri nedeniyle tatlı su balıklarının doğal olarak yüksek rakımlı göle ulaşması engelleniyordu.
1940’larda gölün hidroelektrik santrali olarak kullanılmasıyla birlikte su seviyesindeki mevsimsel değişiklikler sonucu ortaya çıkan tortulardan dört adet sabit balık tuzağı çıkarıldı. En iyi korunmuş olanı, yaklaşık 3,5 metre genişliğinde dairesel bir tuzak odası ve balıkları odaya yönlendiren bir çit sisteminden oluşuyor.
Radyokarbon tarihleme, dendrokronoloji (ağaç halkaları analizi) ve bilgisayarlı tomografi (BT) taraması kullanılarak en eski tuzakların yaklaşık 5000 BC’ye tarihlendiği belirlendi. Daha sonraki örnekler ise sırasıyla 3850 BC ve 2700 BC’ye aittir. Bu, balık avlama teknolojisinin 2300 yıldan uzun bir süre boyunca kullanıldığı ve periyodik olarak onarıldığı anlamına geliyor.
Bu erken tarihler önemli bir arkeolojik soru işareti oluşturuyor. Alabalıkların doğal yollarla Lake Tesse’ye ulaşması mümkün olmadığı için, araştırma ekibi balıkların insanlar tarafından taşındığını düşünüyor.
Çalışmaya göre, doğal engellerin varlığı, diğer balık türlerinin olmaması ve yoğun avlanma kanıtları, Mesolitik dönemdeki avcı-toplayıcıların daha önce balıksız olan dağ göllerine bilinçli olarak canlı alabalık getirdiğini güçlü bir şekilde gösteriyor.
Bu bulgu, güney Norveç’teki diğer birçok dağ bölgesinden elde edilen kanıtlarla destekleniyor. Bu bölgelerde bulunan Taş Devri yerleşimlerinden çıkarılan ve 5000 BC’ye tarihlenen kızarmış alabalık kemikleri, yaygın bir balık avlama geleneğinin varlığını gösteriyor. Bu durum, izole bir uygulama olmaktan ziyade daha geniş kapsamlı bir gelenek olduğunu ortaya koyuyor.
Araştırmacılar, balıkların taşınmasının karmaşık ekolojik bilgi gerektirdiğine inanıyorlar. Canlı alabalıkların nehirlerden yakalanıp yukarı doğru taşınarak yeni göllere yerleştirilmesi ve popülasyonların oluşması zaman almış olmalı.
Bu durum, Mesolitik toplulukların gelecekteki gıda kaynaklarını aktif olarak şekillendirmeye çalıştığını gösteriyor. Bu tür uzun vadeli planlama, avcı-toplayıcı toplumlarının sadece mevcut kaynakları değil, aynı zamanda gelecek nesiller için de sürdürülebilir bir gıda sistemi oluşturmaya çalıştıklarını ortaya koyuyor.
Alabalığın tanıtılması, dağlık bölgelerdeki avcılık ekonomisini önemli ölçüde etkilemiş olabilir. Jotunheimen bölgesi, karibu ve geyik avı için önemli bir alan olsa da, bu avcılığın riskleri yüksekti. Sürdürülebilir balık popülasyonları, avcı gruplarının dağlarda daha uzun süre kalmasını sağlayarak büyük hayvanların avlanmasıyla ilgili belirsizlikleri azaltmış olabilir.
Bu sonuçlar, çevre yönetiminin tarım sonucunda ortaya çıktığına dair yaygın inanışı sorguluyor. Araştırmacılar, Mesolitik dönemdeki avcı-toplayıcıların karmaşık ekolojik müdahalelerde bulunarak peyzajı kalıcı olarak değiştirebildiğini belirtiyor.
Alabalığın erken bir gıda üretimi biçimi olarak tanıtılması, tarih öncesi toplulukların gelecek nesiller için ekosistemleri manipüle etme becerisine ve bilgisine sahip olduğunu kanıtlıyor. Günümüzde hala o dönemlere ait alabalık popülasyonları Norveç’in dağ göllerinde yaşamaya devam ediyor.
Antiquity – doi:10.15184/aqy.2026.10392
1 yorum
Emeği geçenlerin eline sağlık, merak ettiğim bir konuydu aydınlatıcı oldu.