17 Eylül Tarihte Bugün: Miryokefalon Zaferi, ABD Anayasası ve Adnan Menderes’in İdamı

17 Eylül 1176 tarihinde, Bizans İmparatoru I. Manuil Komnenos komutasındaki devasa Haçlı ve Bizans ordusu, Anadolu Selçuklu Devleti’ni kalıcı olarak yok etmek ve Türkleri Anadolu’dan tamamen söküp atmak amacıyla Konya üzerine sefere çıktı. Ancak Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan, düşman kuvvetlerini Denizli-Isparta hattındaki sarp Miryokefalon Boğazı’nda ustaca bir pusu taktiğiyle kıskaca aldı. Dar geçitlerde manevra kabiliyetini yitiren Bizans ordusu, ağır kuşatma araçları ve lojistik hatlarıyla birlikte Selçuklu süvarilerinin şiddetli taarruzuna uğrayarak ağır bir hezimete uğradı.

Bu muharebe, Malazgirt Zaferi ile kapıları açılan Anadolu’nun kesin ve geri döndürülemez biçimde bir Türk yurdu haline gelmesini sağlamıştır. Miryokefalon hezimetinden sonra Bizans İmparatorluğu taarruz gücünü ebediyen yitirmiş ve tamamen savunma pozisyonuna çekilmiştir; Avrupalı tarihçiler ve seyyahlar ise bu zaferin ardından Anadolu coğrafyasını resmi kayıtlarda ilk kez “Turchia” (Türkiye) olarak anmaya başlamışlardır.

17 Eylül 1787’de, Philadelphia’daki Bağımsızlık Salonu’nda (Independence Hall) dört ay süren yoğun ve hararetli müzakerelerin ardından 39 delege, modern dünyanın en eski ve en etkili yazılı anayasası olan Amerika Birleşik Devletleri Anayasası’nı imzaladı. George Washington başkanlığında toplanan ve James Madison ile Alexander Hamilton gibi kurucu babaların öncülük ettiği konvansiyon, zayıf konfederasyon yapısını aşarak güçlü bir federal cumhuriyetin temellerini attı.

“Biz, Birleşik Devletler Halkı” (We the People) ifadesiyle başlayan bu anayasal metin; yasama, yürütme ve yargı erklerinin birbirinden kesin çizgilerle ayrıldığı “kuvvetler ayrılığı” ve “denge-denetleme” (checks and balances) mekanizmasını kurumsallaştırdı. Kabul edilen bu metin, sonradan eklenen Haklar Bildirgesi (Bill of Rights) ile birlikte yalnızca ABD’nin değil, tüm dünyada anayasal demokrasilerin ve modern cumhuriyetlerin ana referans modeli haline geldi.

17 Eylül 1961, Türkiye’nin çok partili siyasi yaşamında silinmesi güç bir travmanın yaşandığı gündür. 27 Mayıs 1960 askeri darbesi sonrasında kurulan Yüksek Adalet Divanı tarafından Yassıada’da yargılanan Demokrat Parti lideri ve 10 yıl boyunca Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı görevini yürüten Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan’ın ardından İmralı Adası’nda idam edildi.

Menderes’in infazı, Türk siyasetinde derin bir kutuplaşma ve toplumsal vicdanda dinmeyen bir yara açmıştır. Yıllar süren adalet ve itibar tartışmalarının ardından 1990 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından çıkarılan özel kanunla Adnan Menderes ve arkadaşlarının itibarları hukuken iade edilmiş, naaşları İmralı’dan alınarak İstanbul Topkapı’da inşa edilen Devlet Anıt Mezarı’na nakledilmiştir.

17 Eylül 1978 tarihinde, ABD Başkanı Jimmy Carter’ın arabuluculuğunda Camp David başkanlık konutunda 12 gün boyunca gizlilik içinde yürütülen müzakerelerin ardından Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat ile İsrail Başbakanı Menahem Begin tarihi barış çerçeve sözleşmesini imzaladılar. Bu anlaşma, 1948’den beri süregelen Arap-İsrail savaşlarının ardından ilk kez bir Arap devletinin İsrail’i resmen tanıması yolunu açtı.

Anlaşma sonucunda Sina Yarımadası Mısır’a geri verilirken, Enver Sedat ve Menahem Begin 1978 Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldü. Ancak anlaşma, Filistin meselesine kalıcı bir çözüm getiremediği gerekçesiyle Arap dünyasında büyük bir tepkiye ve Mısır’ın Arap Birliği’nden dışlanmasına yol açtı; nitekim Enver Sedat 1981 yılında bu anlaşmaya tepki gösteren radikal unsurların suikastı sonucu hayatını kaybetti.