1204’teki büyük yıkımdan sonra Anadolu’da yükselen Roma devleti Nikaia’nın sanat ve mimarisinin incelenmesi, Clark Üniversitesi’nde yardımcı doçent olarak görev yapan Naomi Pitamber ile yapılan bir sohbet çerçevesinde ele alındı. Nikaia’nın sanatı, araştırmacılar tarafından çoğu zaman göz ardı edilirken, 1261’de İstanbul’un geri alınmasından sonra devreye giren Palaiologos döneminin “yeniden doğuşu”nun gölgesinde kalmaktadır. Pitamber ise bu gelişmeyi Nikaia sanatının kesintisiz bir devamı olarak konumlandırıyor.
Nikaia, 1204’te IV. Haç Seferi’nde İstanbul’un ele geçirilmesiyle çöküşe uğrayan Bizans İmparatorluğu’nun ardından Anadolu’da kurulan Roma devletiydi. Bu dönemde üretilen sanat eserleri, akademik çevrelerde uzun süredir yeterince dikkat görmemiş; 1261’de Bizans’ın başkenti İstanbul’un geri alınmasından sonra ortaya konan Palaiologos döneminin “yeniden doğuşu”nun gölgesinde kalmıştır. Pitamber, bu dönemi ise Nikaia sanatının doğal bir uzantısı olarak yorumlayarak, iki dönemin birbirinden ayrı düşünülemediğini vurguluyor.
Yeni Kitabı: Kayıp Şehrin Yeniden İnşa Edilmesi
Pitamber’in yeni kitabı “Byzantium and the Landscapes of Loss: The Recreation of Constantinople in the Laskarid and Palaiologan Eras” (Cambridge University Press, 2026), Laskaris ve Palaiologos dönemlerinde İstanbul’un yeniden yaratılışını merkeze alıyor. Kitap, başkent İstanbul’un yıkımından sonra yeniden kurulması sürecinde sanatın ve mimarinin oynadığı rolü inceliyor.
Nikaia döneminin sanatı, İstanbul’un geri alınmasından sonra gelen Palaiologos döneminin “yeniden doğuşu”nun gölgesinde kalmış olsa da, aslında bu dönemin kendisidir. Bizans ve Haç Seferi dönemlerinin sanatı ile mimarisi, birbirinden ayrı düşünülemez.
Naomi Pitamber, Clark Üniversitesi
Pitamber, araştırmalarını Bizans ve Haç Seferi dönemlerinin sanatı ile mimarisi üzerine yoğunlaştırıyor. Yeni kitabında, İstanbul’un yeniden yaratılışının yalnızca bir başkenti geri kazanmak değil, aynı zamanda o şehre biçilen anlamı yeniden inşa etmek olduğunu öne sürüyor. Bu bakış açısıyla Nikaia, İstanbul’un geri alınmasından önceki bir ara dönem değil, Bizans sanatının kendi içinde bir evre olarak değerlendiriliyor.
Sohbetin Sunucusu: Anthony Kaldellis
Sohbet, Chicago Üniversitesi’nde profesör olarak görev yapan Anthony Kaldellis’in sunduğu “Byzantium & Friends” podcast programında yer aldı. Program, Bizans ve Haç Seferi dönemlerinin sanatı, mimarisi ve tarihini merkeze alan bir platform olarak biliniyor. Dinleyiciler, programın sunucusu Kaldellis’in kişisel web sitesinden ve Podbean, Spotify ile Apple Podcasts platformlarından erişebilir.
İznik (Nikaia)’daki Ayasofya’daki fresk, bu dönemin sanat mirasının somut bir örneği olarak öne çıkıyor. Dosseman / Wikimedia Commons
Programın daha önceki bölümleri arasında, Roma tarihinin ne zaman bittiği ve Bizans’ın ne zaman başladığı sorusunu ele alan Marion Kruse ile yapılan görüşme, Moğol istilaları ve Ege dünyası (1241–61) üzerine tartışmalar, ayrıca Orta Bizans dönemindeki Selanik’in sanatı, mimarisi ve tarihi (9.–12. yüzyıllar) konularını işleyen bölümler yer alıyor.
TARİHÇİ DEĞERLENDİRMELERİ (1)