Vatikan Şehri’nde, Roma‘nın siluetini örten dev kubbesi ve görkemli cephesiyle yüzlerce heykelle süslenmiş kolonadının önünde misafirleri karşılayan Aziz Peter Bazilikası, 120 yılı aşan inşaat sürecinde onlarca papanın dönemi gördü. Constantinus tarafından dördüncü yüzyılda inşa edilen ilk bazilikanın çökme nokasına ulaşmasıyla başlayan bu büyük proje, Papa II. Julius’un hayal ettiği efsanevi anıtı ayakta kaldıracak mimarları da beraberinde getirdi: Donato Bramante’den Rafael’e, Antonio di Sangallo’dan Michelangelo’ya ve son olarak Gian Lorenzo Bernini’ye uzanan bu yolculuk, Rönesans‘ın hümanist ideallerinden Barok’un litürjik vurgularına kadar geniş bir sanat tarihini tek bir yapıda yoğurdu.
Mimarların her biri projeye yön verirken, Roma’nın yağmalanması, ardışık papaların hızlı değişimi (tam 21 tanesi) ve sürekli değişen sanatsal vizyonlar yapının tasarımını ve inşaatını defalarca tehdit etti. İşte bu uzun yolun ardında, mimarlığın tarihini değiştiren yedi öncü ismin öyküsü yatıyor.
Aziz Peter Bazilikası Nedir?
Aziz Peter Bazikasısı, Vatikan Şehri’nde Aziz Peter’in mezarının tam üzerine dikilen Katolik bir bazıkasadır. Papa II. Julius’un yönetimi sırasında (MS 1503-1513), Constantinus tarafından dördüncü yüzyılda inşa edilen ilk Aziz Peter Bazikasısı çökmeye yüz tutmuştu. Bu kutsal alanın öneminden dolayı II. Julius, yerini alacak yeni bir bazilikanın inşaatını istedi. Sanata gösterdiği olağanüstü himayeyle tanınan Papa II. Julius, yeni Aziz Peter’in Katolik Kilise’nin dünyadaki Apostolik otoritesine eşsiz bir anıt olmasını arzuladı.
Proje, Papa II. Julius’un (ve 20 diğer papanın) ömrünü geride bırakmasına rağmen, onun efsanevi bir anıta dair arzusu gerçekleşti. Bazikasısı Roma’nın görkemli siluetini örterken, kubbesi dünyanın en büyük kubbesi olarak gökyüzüne yöneliyor. Piazza San Pietro’dan incelendiğinde, sanki gökyüzü de size geri dönermiş hissediyorsunuz. Aziz Peter Bazikasısı, 120 yıllık inşaatın ve vizyonları Rönesans’ın hümanist ideallerini ve Barok’un litürjik vurgularını içinde birleştiren birçok mimarın eseridir.
1. Donato Bramante (MS 1506-1514)
Donato Bramante, yeni Aziz Peter’i başlatmak için Papa II. Julius’un seçtiği mimardı. Fermario’da çiftçi bir aileden dünyaya gelen Bramante, önce efsanevi Umbria okulunda ressam olarak eğitildi, sonra Milano’ya, ardından Roma’ya gitti ve papalık mimarı oldu. II. Julius, Bramante’ye Aziz Peter’in tasarımını verdiğinde, yüksek Rönesans mimarisinin önde gelen isimlerinden biriydi.
Bramante’s tasarımından Rönesans idealleri yayılıyordu. Mükemmel simetriye değer veren Bramante, tek kolu uzatılmış orantısız Latin haçı yerine, dört kolu eşit uzunlukta olan Grek hağını tercih etti. İçerideki Grek hağının uyumu, litürjinsal deneyimi yükseltti; sunak önde değil merkezde yer alıyordu ve herkes eşit biçimde katılabiliyordu. Hağın her kolunun üstünde küçük bir kubbe varken, dev bir Pantheon benzeri kubbe birleşimi taçlandırdı ve tüm yanları doğrudan Aziz Peter’in mezarının üzerine gelecek şekilde merkezileşti. Bu durum, ilahi uyumun bütünlüğünü ve Apostolik Kilise’nin merkezilliğini temsil ediyordu. Ne yazık ki yaşlı Bramante, Aziz Peter’in tamamlanmasından bir yüzyıldan fazla önce öldü.
2. Rafael (1514-1520)
Bramante 1514’te, Papa II. Julius’dan bir yıl sonra öldü. Sonraki papa Leo X, Bramante’s tasarımını korumaktan çok genel sanat himayesiyle ilgileniyordu. Aziz Peter’i Rafael gibi genç bir dahi de dahil olmak üzere birkaç mimardan oluşan bir ekiple yönetti; Rafael yine Umbria’da eğitilmiş bir sanatkardı.
Rafael’in özgün üslubu hızla baskın hale geldi. Bramante’s idealizmi takdir etti, ancak tasarımındaki bazı pratik kusurları da fark etti. Aziz Peter nihayetinde bir kiliseydi, yalnızca mimari bir tapinak değil. Hağın doğu kolunu uzun bir nef haline getirerek Bramante’s Grek hağını Latin hağına dönüştürdü. Uzatılan nef, daha uzun litürjinsal alaylara ve cemaatin daha iyi görülebilmesine olanak tanıdı. Aynı zamanda kaçınılmaz olarak kiliseyi dolduracak çok sayıda din adamı için de daha fazla alan sağladı.
Rafael’s pratikliği, Bramante’s idealizmi yok etmedi; onu yalnızca kullanılabilir bir tasarıma dönüştürdü; büyük merkez kubbe yapının hâlâ belirleyicisiydi ve uyumun çoğu korundu. Ne yazık ki Rafael 36 yaşında, projenin ancak altıncı yılında öldü.
3. Antonio di Sangallo Genç (MS 1536-1546)
Antonio di Sangallo Genç’e Aziz Peter’in kontrolünü vermesi ancak 1536’da gerçekleşti. Siyasi gerilimler yüksekti. Reform dönemi patlak verdi,
1 yorum