Gizli Arşiv’in Tanımı ve Niteliği
Vatikan Gizli Arşivleri (Latince: Archivum Secretum Apostolicum Vaticanum), Vatikan’da bulunan Kutsal Makam tarafından ilan edilen ve yayımlanan bütün eylemlerin bulundurulduğu merkezi depodur. İlkesel olarak görevde bulunan Papa’nın yerine gelecek Papa, Papalık kardinaller meclisi tarafından seçilinceye veya görevdeki Papa ölene ya da istifa edene kadar arşivin sahibidir. Arşivde devlet belgeleri, yazışmalar, papalığın ve kilisenin yayımladığı kitaplar ile yüzyıllar boyunca birikmiş pek çok diğer belge bulunur.
Arşivin başlığındaki “Gizli” kelimesi günümüzde kullanımı ile gizliliği ifade etmemektedir. Gizli kelimesinin buradaki anlamı, arşivin Kutsal Makam’ın kişisel mülkiyeti olduğu ve ona yardımcı konumda olan Roma Curia’ya ait olan “Özel” anlamına geldiğini ifade eder. Aynı zamanda buradaki gizli kelimesi “gizli görevliler”, “gizli taşıyıcı” ve “gizli hakkâk” anlamları taşıyabilecek çok onurlu bir görevin yansıması olarak kullanılmıştır.
Arşiv İçeriği ve Kapsamı
Vatikan Gizli Arşivleri raflarının 52 mil (84 km) belge içerdiği tahmin edilmiştir ve 35.000 seçmeli kataloğa sahiptir. İndeksleri yalnızca bulunduğu odalarda kullanılabilir ve bir bütün halinde veya kısmen yayınlanması yasaktır. Arşivlerin korunması amacıyla kendi fotoğraf stüdyosu bulunmaktadır. Kendi internet sitesine göre arşivdeki en eski belgenin tarihi sekizinci yüzyılın sonuna kadar uzanır.
Yer değiştirme ve siyasal ayaklanmalar, yaklaşık olarak III. Innocentius’ten önceki 13’ünci yüzyıl arşiv malzemesinin yok olmasına neden olmasına rağmen 1198 yılından itibaren bulunabilen, geniş kapsamlı arşivlere sahiptir. O tarihlerdeki arşiv belgeleri arasında İngiltere kralı VIII. Henry’nin evlilik iptal talebi ve Michelangelo’dan gelen mektuplar bulunmaktadır.
Erişim Koşulları
Gizli Arşiv’e 17’nci yüzyılda Papa Paul V’in talimatları doğrultusunda akademisyenler için çok sınırlı erişim izni bulunuyordu. Yabancılar için erişim izni ise hiç bulunmuyordu. Ancak 1881 yılında Vatikan Kütüphanesi açıldığında XIII. Leo arşivi araştırmacılara açtı. Günümüzde her yıl kimi zaman binden fazla araştırmacı arşivleri incelemektedir.
Arşiv girişi Vatikan Kütüphanesi bitişiğinde bulunmaktadır. Yeni yeraltı depolama alanı, arşive 1980 yılında eklenmiştir. Arşivde, bilimsel araştırmalar peşindeki yüksek öğrenim kurumlarında görevli ve yeterli bilgiye sahip nitelikli akademisyenler, bir giriş kartı alarak araştırma yapabilirler. Akademisyenlerce yapılmak istenen tarihsel araştırmalar için tanınmış bir enstitü ya da uygun nitelikli kişiler tarafından gönderilecek bir tanıtım mektubunun olması gerekmektedir. Başvuru sahiplerinin ayrıca araştırma amacıyla başvurularında kişisel bilgilerini (isim, adres vb.) belirtmesi gereklidir. Lisans öğrencileri ise arşive kabul edilmez.
Belgelerin Açılma Süreci
Gelenek olarak belgeler; ancak 75 yıl sonra erişime açılır. Bu çerçevede 1817 yılında Vatikan Gizli Arşivi Fransa’dan Vatikan’a geri getirildi. 1883 yılında 1818 ve daha önceki tarihli Papa XIII. Leo arşivleri açıldı. 1924 yılında XVI. Gregorius dönemi 1 Haziran 1846 tarihine kadar olan arşivler açıldı. 1966 yılında IX. Pius dönemine ait olan arşivler açıldı (Aslında XII. Pius dönemine kadar olan arşivin açılması planlanmıştı). 1978 yılında XIII. Leo zamanına ait arşiv erişime açıldı. 1985 yılında X. Pius ve XV. Benedictus arşivleri erişime açıldı.
2002 yılında (2003 tarihinden geçerli) Vatikan Devlet Sekreterliği tarihsel arşiv belgeleri (İkinci bölüm) XI. Pius’in papalığı sırasındaki Almanya ile Vatikan ilişkileri ile ilgili belgeler açıldı. Bu istisnai hareketin nedeni ise “haksız ve bencil spekülasyonlara bir son vermek için” idi. 2006 yılında Papa XI. Pius’e kadar olan tüm papalık belgeleri erişime açıldı.
2012 Sergisi
400 yıllık Vatikan Gizli Arşivlerinden on iki yüzyıllık tarihi kapsayan 100 önemli belge, Roma’daki Capitol Müzesi’nde sergilendi. Belgeler Vatikan dışında ilk defa sergilendi. Belgeler arasında kutsal kitaplardan şüphe duyan ve güneş merkezli evran kuramını benimsediği için Vatikan kilisesi tarafından iki defa yargılanan Galileo Galilei ile ilgili belgeler ve Rus Çarı Mihail Fyodoroviç Romanov’un X. Clemens’a Avrupa Krallıkları ile birlikte Osmanlı İmparatorluğu’na karşı ittifak istediğini içeren mektubun yanı sıra II. Viyana Kuşatması’nı geri püskürten Leh kralı Sobieski’nin XI. İnnocentius’e müjdeyi verdiği mektup da yer aldı. Ayrıca sergide Osmanlı İmparatorluğu ile yapılan İnebahtı Deniz Muharebesi ile ilgili detaylı belgeler de bulunuyordu.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.
Henüz yorum yok