Göbeklitepe’nin PPN-A fazındaki o dev T-forma stelleri ve çevrelerindeki çit duvarlar düşününce, “din önce mi geldi, yoksa tarımın tetiklediği birikim mi bu yapıları ortaya çıkardı” tartışmasını somutlaştırabilmek için birkaç teknik detayı netleştirmek istiyorum. Öncelikle kronoloji: Klaus Schmidt’in tahminiyle MÖ 9500-8000 arası, yani Pre-Pottery Neolithic A dönemi. Bu tarihlerde avcı-toplayıcı bir toplumun, 10-20 ton ağırlığındaki kireçtaşı stelleri 200-400 metre mesafeden taşırken, el aletleriyle (sadece çivi taşı, kemik kazıyıcı) bunu nasıl bir iş bölümü ve emek maliyetiyle gerçekleştirdiği beni merak ediyor. Yani teorik emek hesabı: bir stelin çıkartılıp dikilmesi için gereken kişi-gün oranı ne kadar? Bu veriler, “tarım önce gelmedi, aksine bu kutsal alanın beslediği yerleşik yaşam mı stelleri mümkün kıldı” tezini destekliyor mu?
Maliyet parametreleri açısından da şunu sormak istiyorum: Kısakule, Nevalı Çori ve Göbeklitepe arasındaki teknolojik/devamlılık zincirinde, bu yapıların inşâ süresinin kronolojik birikimle mi yoksa ani bir organizasyonel sıfrayla mı açıklandığı tartışılıyor.
Eğer avcı-toplayıcılar için yıllık döngüde bu kadar emeği seferber etmek mümkünse, bunun arazi verimliliğiyle (kişi başı kalori?
📜 Arşiv & Araştırma Masası: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Dijital Arşivi | Munsell Toprak Renk Skalası & Jeodezik Şerit Metre
📍 Çanakkale (Gelibolu)
"Arkeolojide bulunan her kırık çömlek, kayıp bir cümlenin harfidir."
tarafından güncellenmiştir.