Osmanlı’da matbaanın 300 yıl yasaklanma sebebi din mi lonca direnişi mi: En sık yapılan 3 kritik hata ve telafisi.

Arkadaşlar, Osmanlı’da matbaa meselesinde literatürde hâlâ “din mi, lonca mı” ikilemiyle yürüyen bir sürü yazı var ama bunların çoğu kaynağına inmeden yazılmış. Ben arşiv kayıtlarına bakarken dikkatimi çeken şey: İbrahim Müteferrika’nın 1727’deki ruhsatnamesi ile 1485’teki ilk deneme (Tursun Bey) arasında kopuk var, ama meseleyi tek bir tarihte mıknatırlamak yanıltıcı. Nesheci loncasının 1707’deki itiraznâmesi ile şeyhülislam fetvaları arasındaki nedensellik zincirini nasıl ayıracağız?

İşte sorunum teknik: Bu konuyu analiz ederken yapılan 3 kritik hatayı ve her birinin telafisini somut veri/parametre/adımlarla açar mısınız? Mesela 1. hata neden-sonuç karmaşası (lonca baskısını din bask