Osmanlı’da matbaanın 300 yıl yasaklanma sebebi din mi lonca direnişi mi: En sık yapılan 3 kritik hata ve telafisi.

Arkadaşlar, bu konuda internette dolaşan “İslam matbaayı din sebebiyle yasakladı” ya da “kâtip loncaları işini kaybetmemek için engelledi” şeklindeki iki ucuk anlatım beni çok rahatsız ediyor. Arşivdeki tarihli evraklara (beratlar, müsaafa kayıtları, 1727’de İbrahim Müteferrika’nın izin belgeleri) baktığımda asıl meselesin tam da bu ikisinin arasında bir yerde, ama çok daha teknik bir zemine oturduğunu görüyorum. Yani sorum net: Bu konuyu analiz ederken insanın yaptığı 3 kritik hatayı ve her birinin telafisiyi somut kaynak göstererek açar mısınız?

Mesela ilk akla gelen hata, 1710-1718 aralığını 1727 ile karıştırmak; ikincisi, “300 yıl” tablosunu tek bir fıkhi fetva üzerinden okumak; üçüncüsü de lonca direnişini İstanbul merkezli görmek. Bunların her birinin arşiv/kanunname düzeyindeki telafisi ne olmalı? Yani bir belgeyi “din mi, ekonomi mi” ikilemine sokmadan önce hangi parametreleri (tarih, mahk