Arkadaşlar, bu konuyu biraz teknik kenardan açmak istiyorum çünkü literatürde iki uç nokta çok karışmış durumda: “Şeyhülislam Ebüssuud’un fetvası” ile “nakkaş/lunca direnişi” ikisi arasında nedensellik bağı kurarken tarihsel kronoloji genellikle ezeli bir hatayla boğuşuyor. Benim takıldığım somut mesele şu: 1515 tarihli Ebüssuud fetvası ile 1727’deki İbrahim Müteferrika’nın lisansı arasındaki 200+ yıllık süreyi “tek bir yasak” gibi sunmak tarihçi mi olur? Yani asıl sorum, matbaa tekniğinin İslam’ın yazı/hat hassasiyetiyle çatışmasıyla, kâğıt ve mürekkep tedarik zincirini kontrol eden loncaların ekonomik çıkarları arasında hangi tarihsel dönemde hangisi öne çıkıyor? Hangi arşiv belgesi (mühürdefterleri, lonca sicilleri, divan kayıtları) bu ikili tartışmayı çözebilir?
Üçüncü kritik hataya gelirsek: “300 yıl yasak” tabının kendisi bile kronjik bir abartı, çünkü bölge bazında (Mısır, Yemen, Marinid toprakları) yerel müsaadeler vardı. Bunu Osmanlı merkeziyle örtüştürürken haritayı çarpıtmamak için hangi parametreyle (coğrafi kapsam, zaman dilimi, basım türü – sadece Türkçe/Rumi mi yoksa Arapça metinler mi) ölçüm yapmalıyız? Yani sizce bu yasak gerçekten bir “politika” mıydı, yoksa merkezin muhalif bölgelere karşı zayıf idare yetkisinin bir yansıması mı? Uzun uzun laf kalabalığı yapmayayım, direkt bu üç hatanın her birinin telafisi için hangi kaynak türünü (mühür, defter, fetva, ticaret senedi) önceliklendirmeliyim, siz deneyiminizde hang
"Arşiv Fonu: OTARIH Belge Koleksiyonu (1850-1930 Taramaları)"
tarafından güncellenmiştir.