9. Yüzyıla Ait Kraliyet Kilisesi: Roma ve Visigot Kalıntılarından İnşa Edildi, İspanya’da Tespit Edildi

İşçiler, 2025 yılında Lugo’ya yakın bir köy kilisesinin arka duvarından modern alçıyı temizledi. Kaplamanın ardında dört mermer sütunlu üçlü bir pencere vardı. Yapılan bulgu, uzun süre sıradan bir Romanesk kıta kilisesi olarak nitelenen Santa Eulalia de Esperante’ye dair uzman görüşünü değiştirdi. Sanat tarihçisi Francisco Singul şimdi kilisenin dokuzuncu yüzyıla ait olduğunu ve Asturias Kralı Alfonso II döneminde inşa edildiğini savunuyor.

Santalla de Esperante Kilisesi ve çevresi. Kaynak: Francisco Singul

Kilise, Lugo’nun birkaç kilometre güneybatısında, Camino Primitivo hacı yolundan yaklaşık üç kilometre uzakta yer alıyor. 2003 ve 2025 yıllarında duvarların içinden ve dışından deney çukuları açıldı. Ekipler ayrıca iç duvarlardan kireç sıyırarak ibretaryadaki orijinal duvar örüntüsünü, izleri boyalı ve grafitileri ortaya çıkardı. Singul sonuçlarını 2026 yılında Ad Limina dergisinde yayımladı.

Duvarlardaki taşların çoğu kiliseden daha eski. İki granit kemer kuzey ve güşt duvarlarına gömülü. Her biri 21 kama taşıdan oluşuyor, payandalar arasında 4,73 metre açıklığı kapatıyor ve tepesine kadar 4,75 metre yükseliyor. Hem genişlik hem yükseklik yaklaşık 16 Roma ayağına eşit, bu da özenli bir planlamanın işareti. Singul, bu kemerlerin bir dördüncü yüzyıl villasına, muhtemelen opus signinum adı verilen, ezilmiş tuğla ve kireç harcıyla döşenmiş kapalı bir salona ait olduğunu düşünüyor. Zeminin parçaları deney çukularının her birinde ortaya çıktı. 1996 yılında yakında bulunan bir değirmen taşı, “İyi iş yaptım. İş tamamlandı” anlamına gelen kısa bir Latince satıra sahip.

İki mermer Korint sütunu, her biri 2,18 metre yüksekliğinde, sunağın önündeki kemeri taşıyor. Singul, bunların Roma Lugo’sundaki kamusal bir binadan, bir tapınak olabilir, geldiğini düşünüyor. Birinci yüzyıla ait Munio Celo adlı bir erkeğe dair bir mezar taşı kuzey duvara yerleştirilmiş. Latince metin ölüye hafif bir toprak örtüsü dileiyor. İlk satır kayıp ve Singul, dokuzuncu yüzyıl inşaatçıların pagan ruhlara dair bir adak yazısını kestiğini şüphe ediyor.

Güşt duvardaki kemer. Kaynak: Francisco Singul

Dokuzuncu yüzyılın planı Latin çarpısı biçiminde. Payandalı ve tonozlu dikdörtgen bir başlık, geniş bir transepta yol alıyor ve nef muhtemelen üç nef barındırıyordu. 2025 yılında yapılan kazılar, kiliseyle aynı dönemde inşa edilen dört yan odanın temellerini buldu. Singul, din adamlarının burada yaşadığını düşünüyor. İnşaâtı 826 ile 838 yılları arasına yerleştiriyor ve tasarımı Alfonso’un saray mimarı Tioda’ya bağlıyor. Kilise, Lugo çevresinde güçlü bir kültü olan Méridalı Aziz Eulalia’ya adanmış.

Pencere saçaklığı, yedinci ya da sekizinci yüzyılın başlarına ait bir Visigot mermer sütunu. Kazıcılar ön kısmı altı yapraklı gülbeleklerle, oluklu pilasterlerle ve solak dönen bir haçla süslemiş; bu eski bir güneş sembolüdür. Singul, Asturialı askerlerin bu parçayı 798 yılında Lizbon’a yapılan baskından sonra savaş ganimeti olarak kuzaya taşıdığını öne sürüyor. Sonraki orta çağ inşaatçıları sütunları söküp transepti ve nefe tek açık bir alanda birleştirmiş.

Santalla de Esperante’nin apsidisi. Kaynak: Francisco Singul

Araştırmacılar halen harçlar için tarih belirlemeli ve boyalı/grafitilere dair daha yakından bir inceleme yapmalı. Singul, kilisenin Galicya’da benzersiz olduğunu ve zaten UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan Astur anıtlarıyla birlikte listeye alınması gerektiğini söylüyor.

Yayın:

Singul, F. (2026). Santalla de Esperante (Lugo): un nuevo y sorprendente ejemplo del prerrománico asturiano en el entorno del Camino Primitivo.

Ad Limina
XVII–1

(17–1), 225–271.

doi:10.61890/adlimina/17.1.2026/08