Osmanlı’da matbaanın 300 yıl yasaklanma sebebi din mi lonca direnişi mi: En sık yapılan 3 kritik hata ve telafisi.

Arkadaşlar, Osmanlı’da matbaanın 300 yıl yasaklanma sebebi tartışmalarında hep aynı 3 hatayı yapıyoruz ve ben bunları düzeltmek istiyorum. Birincisi: “İzn-i Hak” fermanını tek nedensel sebep gibi sunup, asıl mesele olan 1727’den sonraki fiili kullanılmama gerçeğini örtmek. İkincisi: lonca direnişi ile dini muhalefeti birbirine karıştırıp, hangi tabakanın hangi konuda (hat sanatı, kopya esnafı, nüfuzcular) direndiğini ayırt etmemek. Üçüncüsü ise kronolojik kafayı yemek; 1485 Karamanlı Ibrahim başlangıç mı, yoksa 1515-1517’deki fetvalar mı tetikleyici, bunu netleştirmemek.

Sorum şu: Bu 3 hatayı telafi ederken hangi somut belge/veriyi (tarihli fetva, lonca kayıtları, matbaa kayıtları) öncelikli kaynak saymalıyız? Her hata için adım adım hangi parametreyle (tarihsel bağ vs. yapısal neden) analiz