Türkiye’nin Trabzon iline yaklaşık 40 kilometre uzaklıkta bulunan Söğütlü Vadisi’nde yer alan Koskarlı Mağarası, yaklaşık 12.900 ila 12.000 yıl öncesine ait, bozulmamış bir avcı-toplayıcı yerleşim alanı olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu keşif, Doğu Karadeniz bölgesindeki Epipaleolitik dönem yerleşimlerine dair ilk sistematik kanıtları sunmaktadır.
Mağara, deniz seviyesinden 1.030 metre yükseklikte ve Söğütlü Deresi’ne 24 metre yukarıda bulunmaktadır. Araştırmacılar, Koskarlı Mağarası’nı ilk olarak 2019 yılında tespit etmişlerdir. Sistematik kazılar, Trabzon Müzesi ve Karadeniz Teknik Üniversitesi’nin ortak yönetimi altında 2024 yılında başlamıştır.
Kazılar, mağaranın etrafındaki ve içindeki üç farklı alanda yoğunlaşmıştır. Ana kazı alanında, arkeologlar 16 metrekarelik bir alanı incelemişlerdir. Bu alanda, çeşitli katmanlar tespit edilmiş olup, en üstteki tabakada hem Epipaleolitik hem de çok daha eski Orta Paleolitik dönemlere ait taş aletler bulunmaktadır.
Bu karışık tabakanın altında, 20 ila 40 santimetre kalınlığında, bozulmamış bir Epipaleolitik yerleşim katmanı tespit edilmiştir. Bu katman, ince taneli toprak, kül ve karbonlaşmış malzemelerle doludur. Yanmış sedimanlar ve ısıya maruz kalmış obsidyen parçaları, bu alanda bir şöminenin kullanıldığını göstermektedir.
Karbon tarihleme yöntemleriyle yapılan analizler, bu yerleşimin yaklaşık 12.900 ila 12.000 yıl önceye ait olduğu belirlenmiştir. Taş alet koleksiyonu da aynı döneme işaret etmektedir. Bulunan eserler arasında obsidyen ve flint (çakmaktaşı) artefaktlarının yanı sıra, dacitik kayadan yapılmış küçük bıçaklar bulunmaktadır.
Yerleşim yerinin sakinleri, mağarada çeşitli tipte alet üretmişlerdir. Koleksiyon, çekirdekler, bıçaklar, küçük bıçakçıklar, sıyırıcılar, arkalıklı bıçaklar, uçlu ok başları, delgeçler ve burgular içermektedir. Arkeologlar ayrıca, “lunate” olarak bilinen, hilal şeklinde küçük aletlere de rastlamışlardır.
Dört adet lunate’de, “Helwan retouch” olarak bilinen, çift taraflı yüzey işleme tekniği gözlemlenmiştir. Benzer aletler, diğer Epipaleolitik yerleşimlerinde, örneğin Anadolu ve daha geniş Doğu Akdeniz bölgesindeki alanlarda da bulunmuştur. Koskarlı’daki bu bulgular, bu bölgelerde yaşayan gruplar arasındaki bağlantılara dair kanıtları güçlendirmektedir.
Taş aletler ayrıca, Doğu Karadeniz bölgesi ile daha güneyde ve doğuda bulunan bölgeler arasındaki etkileşimlere işaret etmektedir. Bazı alet tiplerinin benzerleri, Güney ve Orta Anadolu, Levant ve Kafkasya’da bulunmaktadır. Bu nedenle Koskarlı, avcı-toplayıcı gruplarının bu dönemde nasıl hareket ettiklerini ve teknolojileri nasıl paylaştıklarını anlamak için önemli bir kaynak sunmaktadır.
Kazılarda ayrıca, kişisel süs eşyalarına dair bulgular da ortaya çıkmıştır. Bunlar arasında, oluklu bir geyik boynuzu parçası ve delinmiş bir hayvan dişi bulunmaktadır. Ayrıca, faunal kalıntıları ve kara midye kabukları da bulunmuştur, ancak bu kalıntıların daha detaylı incelenmesi gerekmektedir.
Bu keşif, Kuzey Anadolu’nun arkeolojik kayıtlarındaki önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Anadolu Epipaleolitik araştırmaları genellikle güney bölgelere odaklanırken, Doğu Karadeniz kıyısında bu döneme ait sistematik verilere sahip çok az yerleşim bulunmaktadır.
Koskarlı, Geç Pleistosen ve Erken Holosen arasındaki geçiş dönemine dair tarihlenmiş bir arkeolojik kayıt sunmaktadır. Bu yerleşim, daha önce bu dönemden sistematik verilere sahip olmayan bir bölgede, avcı-toplayıcı yaşamına dair yeni kanıtlar sağlamaktadır.
Kaynak: Archaeology News Online
