Binlerce yıl önce, Kolombiya’nın Karayip kıyısındaki topluluklar, Güney Amerika’nın en büyük su sistemlerinden birini inşa etti. Yeni araştırmalar, bu dev yapının yerel grupların işbirliğiyle, merkezi bir liderin yönlendirmesi olmadan inşa edilmiş olabileceğini gösteriyor.
La Mojana’daki antik tarım alanları 500.000 hektardan fazla bir alanı kapsıyordu. Bu ağ, yükseltilmiş tarım arazilerini ve kanalları içeriyordu ve kullanımı MÖ ilk yüzyıllardan MS 11. yüzyıla kadar uzanmaktadır.
Yıllardır arkeologlar, bu tür devasa yapıları güçlü liderlere ve merkezi kontrole bağlamıştır. “Communications Sustainability” dergisinde yayınlanan yeni çalışma, farklı bir sosyal organizasyon biçimine işaret ediyor. Yerel gruplar güçlerini birleştirerek, işleri paylaşarak ve büyük su projelerini kısa sürede inşa edebilmiş olabilirler.
Araştırmacılar, Sucre bölgesindeki San Marcos yakınlarındaki 500 hektarlık bir alana odaklanmıştır. Uydu görüntüleri, 1.600 yükseltilmiş tarım arazisi ve 63 konut platformunun haritasını çıkarmaya yardımcı olmuştur.
İlk inşa edildiğinde, yükseltilmiş tarım arazileri, yakındaki kanalların en düşük kısımlarından yaklaşık 1,4 metre yüksekti. Kanallar, suyu yükseltilmiş tarım arazilerine ve konutlara taşıyordu. Şiddetli yağmurlarda, bu sistem aşırı suları yönetmeye yardımcı oluyordu. Kurak aylarda ise su, doğal akış yoluyla geri taşınıyordu.
Bu sistem aynı zamanda kullanılan toprağın özelliklerini de değiştiriyordu. Yükseltilmiş tarım arazileri, mahsulleri ıslak zeminden uzak tutuyor ve daha zengin toprakları ekim alanlarına getiriyordu.
Araştırma ekibi, inşa edilip onarılması gereken alanların iş yükünü tahmin etmenin yeni bir yolunu geliştirmiştir. Model, taşınan toprak, yerel toprak, nüfus büyüklüğü, kullanılan araçlar ve bilinen tarım uygulamalarını içermektedir.
Sonuçlar, önceki görüşlere göre çok daha düşük bir iş gücü talebi olduğunu göstermektedir. Yaklaşık 1.600 kişilik yerel bir nüfusu göz önünde bulundurarak, araştırmacılar 800 çalışanın kullanılması gerektiği tahmin edilmiştir. Tek bir kanal ve yükseltilmiş tarım arazisi sistemi, yaklaşık iki ay içinde, yani tek bir kurak mevsimin yarısında inşa edilebilir.
Ağır kil topraklar nedeniyle kazmak zordu ve çalışanların metal kürekleri yoktu.
Bu bulgular, bölgedeki antik toplumlara ilişkin yaygın bir görüşü sorgulamaktadır. Bu tarım arazilerini inşa eden insanlar, Maya uygarlıkları ve daha sonraki And medeniyetleri ile aynı dönemde yaşamışlardır. Ancak araştırmacılar, bu alanda merkezi hükümetin varlığına dair herhangi bir kanıt bulamamıştır.
Daha önce, altın objeler ve güzel seramikler, güçlü yerel yöneticiler fikrini desteklemek için kullanılmıştır. Yeni iş gücü tahminleri, bu tür nesnelerin merkezi otoriteyi kanıtlamadığını göstermektedir. Büyük kamu projeleri, yerel ailelerin ve toplulukların işbirliğiyle ortaya çıkabilir.
Bakımının da az iş gücü gerektirdiği görülmektedir. Çalışmaya göre, bir nesilde bir kez tam restorasyon sadece birkaç gün sürecektir. Bu nedenle sistemin büyüklüğü bile merkezi yönetimin açık bir kanıtı değildir.
La Mojana hala şiddetli sel ve kuraklık sorunlarıyla karşı karşıyadır. Modern sel önleme çalışmaları genellikle suyun akışını engellemek yerine, bölgenin doğal akışıyla çalışmayı amaçlamıştır. Caregato barajı 2021’den beri defalarca yıkılmış, bu durum yerel topluluklara zarar vermiş ve sulak alan ekosistemlerine hasar vermiştir.
Antik sistem, farklı bir yaklaşım sunmaktadır. Yükseltilmiş tarım arazileri ve kanallar, suyu engellemek yerine, doğal akış yoluyla yayarak ve depolayarak kullanır. Yerel topluluklar, devlet finansmanı ve desteğiyle bu tür çalışmaları organize edebilirken, aynı zamanda sistemin kontrolünü de ellerinde tutabilirler.
Yükseltilmiş tarım arazilerinin kullanımı, 16. yüzyılda İspanyolların gelişi öncesinde durdurulmuştur, ancak bunun nedeni hala bilinmemektedir.
Vieri, J., Montejo Gaitán, F., Carrero-Pazos, M., & Martinón-Torres, M. (2026). Collective labour and sustainability of pre-Hispanic field systems in La Mojana. Communications Sustainability, 1(1). [doi:10.1038/s44458-026-00128-5]
[University of Cambridge]
Kaynak: Archaeologymag
