Stalin Neden Hırsızlık Yaptı? Diktatörün Adını Yükselten Kanlı Soygun

İmparatorluk rejimine Rusya’da başkaldırmak için devrimcilere para gerekiyordu – ve bunu çalmaktan memnuniyet duydular. Kanlı bir baskında Bolşevikler bir servet çaldı ve yeni bir simge figür buldu.

• Jonny Wilkes

1907’de, o zamanlar Rus imparatorluğunun bir parçası olan Gürcistan’dan gelen genç bir adam, cesur ve kanlı bir silahlı soygunu planladı. Bu bir banka değildi; asıl hedef, imparatorluk rejiminin kendisinin baş mali kurumu olan kuruma ait devasa miktarda parayı taşıyan bir atlı arabaydı ve çalınan rubleler ülkede büyüyen devrimci harekete finansman sağlayacaktı.

Erkinin adı Ioseb Jughashvili’ydi, ancak bugün başka bir adıyla daha iyi biliniyor: Joseph Stalin.

1917 Rus Devrimi’nden sonra gücü pekiştirmesi ve Sovyet Birliği üzerindeki onlarca yıllık diktatörlük yönetiminin önünden, Stalin 20. yüzyılın başlarında bir Marksist haline gelmişti. Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi’ne (RSDLP) katıldı ve radikal kanadı Bolşeviklerle hizalandı.

Özünde bir çete üyesi – davası için ellerini kirletmekten çekinmeyen, soygunlar, kaçırma ve öldürmeler gerçekleştirmeye her zaman hazır – Stalin, özellikle fon temini söz konusu olduğunda, militan liderleri Vladimir Lenin için kullanışlı bir müttefik olduğunu kanıtladı.

Bolşevikler neden soygunlar gerçekleştirdi?

Bolşevikler, davalarını desteklemenin bir aracı olarak soygunları meşru buldu ve bunları mütevazı bir dille ‘mülkleştirme’ (expropriation) olarak adlandırdı; ancak RSDLP’nin ana kanadı Menshevikler bunları yasakladı. Lenin buna aldırmadan Tiflis’te (günümüzde Gürcistan’ın başkenti Tbilisi) iddialı bir baskın için hazırlıklara başladı.

Churchill vs Stalin: Bu tek konuşma Soğuk Savaş’a neden oldu mu?

Karısı ve yeni doğan oğluyla Tiflis’te yaşayan Stalin, soygunu acımasızlığıyla bilinen bir devrimci arkadaş Kamo ile planladı. Hedef, şehrin postanesinden Rus İmparatorluğu Devlet Bankası’na nakit taşırken bir atlı arabaydı.

Aranın muhafızlar tarafından, eşlik eden bir araba ve at üstündeki muhafızlar tarafından yoğun şekilde korunması bekleniyordu. Yol, zamanlama ve koruma bilgileri hem bankadan hem de postaneden içerden elde edilmişti.

Yaklaşık 20 soyguncu işe alındı ve onları tabancalar ve ev yapımı patlayıcılarla donattı. Kamo patlayıcıların yapımında yardımcı oldu, ancak bir tanesi kazara patladığında gözünden ciddi şekilde yaralandı ve bir ay yatağa bağlandı. Yine de dahil olmasını istedi.

Soygun günü ne oldu?

26 Haziran 1907 sabahı atlı araba, kalabalık Erivanksy Meydanı’na girdi; burada köylü kılığındaki soyguncular bekledi veya çatılardan ihbarcı olarak görev yaptı. Sinyalle birlikte patlayıcıları konvoyun üzerine yağdırdılar, muhafızları ve atları öldürdüler. Silah ateşerek ileri doğru koştururlarken sahna bir savaş alanına döndü.

Yaralı bir at atlı arabayı meydan boyunca sürüklemeye başlayınca, soygunculardan biri atın ayaklarının altına bir patlayıcı attı. Para daha sonra Kamo’nun sürdüğü, süvari bir yüzbaşı kılığında gizlenmiş bir arabaya dolduruldu ve hızla uzaklaştırıldı.

Tüm olay sadece birkaç sürdü, ancak yaklaşık 40 muhafızın ölmesine ve onlarcasının da yaralanmasına yol açtı. Soyguncular, ellerinde bir servetle ve herhangi bir zarar görmeden kaçmayı başardılar; tahminler 240.000 ile 350.000 ruble arasında değişiyordu (bugünün parasıyla milyonlar).

Kimse yakalandı mı?

Güvenli evler arasında – Stalin’in kısa süre çalıştığı Meteoroloji Gözlemevi de dahil – para bir yatağa dikildi ve Gürcistan’dan kaçırıldı. Gerçekte ise Bolşevikler, 500 rublelik banknotların izlenebilir seri numaraları olduğu için paranın tamamını kullanmakta zorlandı.

Sonra gelen soruşturmada, yargılanan tek soyguncu Kamo’ydu; Berlin’de yaraları için tedavi görürken bir göz doktoru tarafından ifşa edildikten sonra yakalandı. Yargılamadan kaçınmak için sahte delilik takındı, saçlarını koparıp kendi dışkısını yiyecek kadar ileri gitti. Üç yıl boyunca bunu sürdürdü, tüm bu sırada işkence gördü.

Sonunda idama mahkûm edilen Kamo’nun cezası, yönetici Romanov hanedanlığının 300. yıl dönümünü kutlayan kutlamalar kapsamında ömür boyu hapisle çevrildi. Ironik olan, Kamo için Devrim geldiğinde serbest bırakılmasıydı.

Stalin saldırıya katıldı mı?

Stalin’in konusunda, saldırı gününde gerçekten katılım gösterip göstermediğine dair tartışmalar hâlâ sürüyor. Ya ilk bombayı o attığı ya da hızlı bir kaçış için demiryolu istasyonunda hazır bulunduğu yönünde çelişkili iddialar var. Ne olursa olsun, bu soygun dünya çapında manşetlere taşındı ve Bolşeviklerin adını duyurdu.

Yazarlar

Jonny Wilkes, BBC History Revealed dergisinin eski bir yazarıydı ve bugün hem bu dergide hem de HistoryExtra’da yazmaya devam ediyor. York Üniversitesi’nden Tarih alanında lisans derecesine sahip.