Yıkık Maya Şehri Asla Boş Değildi: Aileler Yıkık Binalar Arasında 450 Yıl Yaşadı

Yıllarca, Yucatán’ın kuzeyindeki yıkık tapıların, kaybolmuş bir halkın geride bıraktığı boş taşlar olarak tasavvur edilmesi yaygındı. Latin American Antiquity’de yayımlanan yeni bir çalışma, bu görüşün yanlış olduğunu söylüyor. Virginia Üniversitesi’nden Roberto Rosado-Ramirez, Meksika‘daki Ake Maya yerini inceledi ve MS 1100 ile 1550 arasında, harabelerin ortasında yaşayan bir kentin büyüdüğünü keşfetti.

Ake’nin merkezindeki geç dönem bir höyükten, anıtsal yapıların bloklarının temasında geri dönüştürülerek kullanıldığı bir görünüm. Kaynak: Rosado-Ramirez, R., Latin American Antiquity (2026)

Ake, bir zamanlar 2,5 hektarlık döşeli bir meydanın etrafında yedi devasa yapıdan çevrili bir merkezdi. 13 metre genişliğinde bir yol, 32 kilometre doğudaki bölge başkenti Izamal’a uzanıyordu. MS 1000 ile 1100 arasında uzun süren kuraklıklar ve bölgesel çatışmalar, Yucatán’ın kuzeyindeki yerel yönetimleri yıktı. Yerçekimi, yağmur, kökler ve toprak kazayan hayvanlar, büyük yapıları yavaşça yıkık dökük yığınlarına çevirdi.

Bu yıkık dökük yığınlar kanıtı taşıyor. Arkeologlar, MS 1000 ile 1300 tarihli, krem zemin üzerine siyah renkli üç ayaklı bir tabağı, 2. Yapı’nın alt basamağında, düşman taşların altında gömülü halde buldu. Tepenin yakınında ise MS 1200 ile 1550 tarihli üç kil hayvan figürü bulundu. 13. Yapı’nın merdivenlerinin üzerindeki enkazda bir erkeğin mezarı da ortaya çıktı. İnsanlar bu nesnelerin tümünü, yapılar zaten yıkıldıktan sonra bıraktılar. Önceki araştırmacılar bu buluntuları, Mayapan kentinin zaman zaman ölü bir siteyi ziyaret eden hacıların armağanları olarak yorumluyordu. Rosado-Ramirez ise onları farklı yorumluyor, çünkü bir harabe ile boş bir yer aynı şey değil.

MS 1100 civarında aileler, duvarla çevrili merkeze yerleşti ve yıkık yapıların arasına 96 küçük höyük inşa etti. Her höyük, direk ve samandan oluşan bir evi taşıyor ve ortalaması 45 metrekareydi. En az %75’i, eski harabelerden çekilen oymalı blokları temel olarak kullandı. En az 76 höyük, 12 ev grubu oluşturdu; bu, Maya kasabalarındaki geniş aile topluluklarında görülen aynı yerleşim düzeni. Çevrelerindeki kazıcılar, değirmen taşları, çöp yığınları, seramik kaplar, iğne iğnecikleri ve hayvan kemikleri buldu. 17 höyükteki kazılar, MS 1100 ile 1550 tarihli seramikler ortaya çıkardı ve bir çöp birikintisinin karbon tarihlemesi MS 1116 ile 1218 arasını verdi.

Ake’nin atalardan kalma Maya şehrinin Postclassic yerleşimini gösteren harita. Kaynak: Rosado-Ramirez, R., Latin American Antiquity (2026)

Evlerin arasında beş küçük tapoçuk duruyordu. Üçü yıkık binaların dibinde, ikisi ise molozların üzerinde yükseliyordu. Birinin merkezinde MS 600’e tarihlenen kabartmalı bir taş levhanın parçası ile Ake’de şimdiye kadar bulunan en çok sayıda çini tütsü yakıcı bulunuyordu. İnsanlar tütsü yakıyor, sunaklar bırakıyor ve topluluk üyelerini yıkıkların içine gömüyordu. Maya’ için yıkık binaların içinde hâlâ tanrılar ve ölü yöneticiler yaşıyordu.

Yıkıklar vahşi yaşamı da çekiyordu. Molozların içinde toprak ve nem birikiyor, bu da bitkilere ve kazınan hayvanlara bir yuva sağlıyordu. Bugünkü yerel halk, site etrafındaki ha’abim ve chakté’ gibi, samon evler için direk sağlayan ağaçları isimlendiriyor. Rosado-Ramirez, armadillerin, tavşanların, iguanaların ve arıların taşların arasında yaşadığını, tohum yaydığını ve bal yaptığını savunuyor.

2. Yapı’nın molozları içinde bulunan Hazine 1, Ake. Kaynak: Rosado-Ramirez, R., Latin American Antiquity (2026)

Kasaba, 1500’lerin ikinci yarısında sona erdi. Motul bölgesinden 17 Maya yetkilinin imzaladığı 1567 tarihli bir mektup, Ake ile ilişkilendirilen bir yer adı olan Tichake’nin bir valisini isimlendiriyor. Ake ardından Yucatán üzerine yapılan İspanyol raporlarının büyük bir setinden kayboluyor. Rosado-Ramirez bunu, İspanyol otoritelerin congregación adı verilen bir yeniden yerleştirme politikası altında yerlileri yeni bir kasabaya zorladığının bir işareti olarak okuyor.

Bugün Ake’de, Ruinas de Aké adlı bir kasabada yaklaşık 350 kişi yaşıyor. Yerliler, antik surlarla çevrili bir sahada beyzbol ve futbol oynuyor ve bir Katolik kilisesi bir Maya piramidinin tepesinde duruyor. Rosado-Ramirez, Maya tarihindeki gerçek kopuşun, Klasik şehirlerin çöküşü değil, Avrupa sömürge yönetimiyle geldiğini söylüyor.

Yayın:

Rosado-Ramirez, R. (2026). Vibrant Maya ruins: Community territorialization in Ake, Yucatán, Mexico.

Latin American Antiquity

, 1–13.