Avrupa’nın kadın şakacılarının sıra dışı maceraları: Kralların önünde yapılan komik olaylar

Avrupa’nın Kadın Jesterlerinin Olağanüstü Maceraları: Tahtların Önünde Şakalar

Rachel Ashcroft, Avrupa’daki kadın jesterlerin hayatlarına ışık tutuyor: Amazon savaşçı kılığında bir Katolik jesterden, Velázquez tarafından ölümsüzleştirilen bir cüceye kadar.

Fontainebleau Şatosu, Kral Henry IV’ün jesterini bekleyen soylularla dolu. Ancak modern izleyicilerin beklediği gibi, harlekin kostümü giymiş bir adam yerine, farklı bir şey çıkıyor.

Mathurine ‘la Folle’, Fransa‘nın en tuhaf jesterlarından biriydi. Hızlı zekası ve sıra dışı kostümleriyle tanınan Mathurine, modern izleyiciler için belki de şaşırtıcı bir şekilde bir kadındı.

Orta Çağ ve erken dönem Avrupa’da çoğu jester erkek olsa da, Mathurine gibi kadın jesterler de yaygındı. Kadın jesterler, Henry VIII’in sarayından Mary, İskoçya Kraliçesi’nin seyyar sarayına kadar Avrupa’nın en ünlü saraylarında önemli bir yer tuttu.

Çoğu, monarlarının özel ilgisini çeken ve arazi ve güzel kıyafetler gibi ayrıcalıklar verilen sevilen kişilerdi. Bu nedenle, kadın jesterler ortaçağ ve erken dönem toplumunda alışılmadık bir konuma sahipti.

Genellikle bekarlardı, çocukları yoktu ve mütevazı kökenlerden geliyorlardı. Ancak monarşilerine iyi hizmet ettilerse, bu kadınlar kraliyet ailesinin kalbinde göreli lüks ve ayrıcalıklı bir yaşam sürdüler.

İşte, kralları eğlendiren en ünlü kadın jesterlerden beş tanesi:

Jane Foole (1537-1558): Mary I’in en sevilen doğal jesteri

Jane Foole, Tudor döneminden olan en iyi bilinen kadın jesterdir. Erken yaşamı hakkında çok az şey biliyoruz, ancak Jane, Kral Henry VIII’in hükümdarlığı sırasında, daha sonra “Kanlı” Kraliçe Mary olarak tanınacak olan Prenses Mary’nin hanesine katıldığında tarih sahnesine giriyor.

Jane, o dönemde “doğal” bir jesterdi, yani zihinsel ve/veya fiziksel engellilikleri vardı ve bu da onun kontrolünü kaybedebilmesine neden oluyordu. Tarihçi Beatrice Otto’nun belirttiği gibi, doğal jesterlerin işverenleri tarafından kötü muamele gördüğü ve alay konusu edildiği varsayılabilir. Ancak, o dönemden gelen hiçbir kanıt bunu desteklemiyor. Aslında, Jane Mary’nin kraliyet çevresinde çok sevilen bir üyesiydi.

Kadın jesterler hakkında bildiğimiz çoğu şey, onların bağışçıları tarafından tutulan mali kayıtlarından geliyor. Kraliçe Mary’nin hükümdarlığı sırasında 1553 ile 1558 arasında tutulan kayıtlar, Mary’nin Jane için çok para harcadığını gösteriyor. Bir girişte şöyle yazılı: “Aynı yün kumaştan yapılan bir elbisenin içini beyaz tavşan derisiyle kaplamak için”.

Kostüm süslemeleri için kullanılan kürkler pahalıydı ve günümüz değerleriyle yaklaşık 300 sterline denk geliyordu. Ayrıca, Jane’in Mary’nin hanımefendilerinin aynı elbiseleri giydiğini biliyoruz: tek fark, Jane’in elbiselerinin Hollanda tarzında kesilmiş olmasıydı, oysa daha moda olan Fransız tarzıydı.

Mary ayrıca Jane’in yeterli ayakkabısı olduğundan da emin oldu. Kraliyet kayıtlarındaki başka bir girişte “söğüt için 12 çift ayakkabı” yazılıydı.

Bir jesterin, hatta performanslarda çalışan bir jesterin bile bu kadar çok ayakkabı yıpratamayacağı açıktır. Bu nedenle, verilen ayakkabıların miktarı, Mary’nin Jane’e olan derin sevgisinin bir göstergesi olabilir.

Ayrıca, 20 yıl boyunca Mary’nin hanesinde bulunan Jane’in sağlık sorunları hakkında da bilgi sahibiyiz. Mart 1543’ten itibaren Jane, her ay traş edilmesi gereken bir cilt rahatsızlığına yakalandı. Kayıtlar, berberin her seferinde dört peni ücret aldığı gösteriyor.

Ayrıca, Jane’in o zamandaki görünümünü gösteren 16. yüzyıldan kalma “Henry VIII Ailesi” adlı tabloda da onun bir fotoğrafını görüyoruz. Tabloda, kızı tıraşlı başıyla birlikte duran Mary Prensesi’nin yanında yer alan bir kadın var ve çoğu uzman bu kadının Jane olduğuna inanıyor.

Dahası, 1555 yılında Mary, Jane’in gözlerinden birini iyileştiren Bury St Edmunds’daki bir şifacıya hediye gönderdi.

Eğer Jane’in yüksek statüsüne dair herhangi bir şüphe varsa, onun da St. Valentine Günü çekilişine dahil edildiğini biliyoruz. Bu festivalde, soylu erkekler hanedeki kadınların isimlerini çekiyor ve o akşam dans etmek için partnerlerini seçiyordu.

1554 ile 1556 arasında, bir Mr. Herte’nin Jane’in Valentine’ı olması için “dört yarda siyah ipek kumaş” verildi. Aynı şekilde, 1558 yılında da bir Mr. Barnes’e aynı miktar kumaş verildi.

Tüm bu özel ilgi, Jane’e gösteriliyordu, ancak neden? Tudor döneminde, zihinsel engelli olan kişilerin dürüstlükleri değer görülüyordu. Halkın inancına göre, doğal jesterler Tanrı’ya daha yakın ve bu nedenle de gerçekleri söyleme yeteneklerine sahiptiler.

Krallar ve kraliçeler, Jane gibi jesterlerin sahip olduğu, Tanrı’nın gerçeğini söyleme yeteneği nedeniyle onları değerli buluyorlardı. Bu nedenle, monarklar ile doğal jesterler arasında sıkı bir ilişki kurulduğunu sıklıkla görüyoruz.

Hayatları zor olsa da, zihinsel engelli olan köylüler, saray hayatına dahil olan şanslı kişiler, inanılmaz ayrıcalıklara sahipti.

Lucretia the Tumbler (1542 – 1543): Tudor sarayının akrobatik “saltatrix”i

Lucretia the Tumpler, aynı dönemden olan başka bir kadın jester ve Jane Foole ile yakın bir ilişkiye sahipti. Lucretia hakkında çok az şey biliyoruz, ancak bazı tarihçiler onun İtalyan kökenli olabileceğini tahmin ediyorlar.

Thomas Cromwell’in infazına kadar, o, Prenses Mary’nin atamalarını onaylayan kişilerden biriydi ve o dönemde bir “odacı” olan Lucretia the Tumpler’in atanmasını da onayladı.

Lucretia, bir akrobatik gösteri yapan ve vücudunu bükebilen bir “saltatrix”di. O, Mary’nin hanesinde kalıyordu ve hem Mary hem de genç Prenses Elizabeth (daha sonra Kraliçe Elizabeth) tarafından ziyaret edildiğinde performanslar sergiliyordu.

Lucretia hakkında bildiklerimizin çoğu, mali kayıtlardan geliyor. 1542’de, “Jane ve Lucretia için bir çift ayakkabı” yazılıydı. Ayrıca, her iki kadın için aynı türden elbiseler verildiği de belirtilmişti. Bu durum, ikisinin birlikte performans sergilediğini gösterebilir.

Tarihçi John Southworth, eşleşen kıyafetlerin Jane’in koruyucusu veya bakıcısı olabileceğini gösterdiğini öne sürüyor. Koruyucular, doğal jesterlerin bakımını üstleniyordu çünkü kendi başlarına hareket edemiyorlardı.

Bir sarayda jesterlerin birden fazla rolü olabiliyordu. Örneğin, Henry VIII’in tumbleri Stephen Tosso, hem eğlenceyi sağlıyor hem de diğer ev işlerine yardım ediyordu. Ne yazık ki, Lucretia’nın hayatının sonraki dönemleri hakkında hiçbir bilgi bulunmuyor.

Mathurine la Folle (1589 – 1620’ler): Mary, İskoçya Kraliçesi’nin sadık arkadaşı

Mathurine “la Jardinière”, bir kadın jester ve monarşinin, özellikle de bir kraliçenin değerli bir arkadaşı olduğunu gösteriyor.

La Jardinière, doğal bir jesterdi ve önce Guise Kontu Mary’nin hanesine katıldı ve daha sonra ünlü kızı Mary, İskoçya Kraliçesi’nin sarayına geçti. Mary, İngiltere’ye sürgüne gönderildiğinde, La Jardinière memleketi Fransa’yı terk ederek sadık arkadaşının yanındaydı.

La Jardinière’in Mary tarafından iyi karşılandığını biliyoruz. Örneğin, 1565’te Mary, jesteri için lüks bir yatak seti sipariş etti.

Birçok jester, hizmetleri sona erdikten sonra bile monarların anılarında yaşamaya devam ediyordu. Mary, tahttan indirilmiş olmasına rağmen, La Jardinière ve bakıcısı Jacqueline Critoflat’a üç yıl boyunca para gönderdi.

Daha sonra, bu iki kadının Fransa’ya dönmesi için onlara para gönderildi. Bu davranış, Isabella d’Este gibi diğer soyluların davranışlarına benziyordu. Isabella d’Este, emekli olan cücelere hayatları boyunca düzenli olarak para göndermeyi sürdürdü.

Yazım hataları düzeltildi.