Merkez ve Kuzey Amerika’nın Pasifik kıyıları boyunca yayılan, normalin üzerinde bir deniz seviyesi özelliği taşıyan bu bozulma (disturbance), kış mevsiminde beklenen fırtınaların yaratacağı zararları çok daha şiddetli hale getirebilir. Araştırmacılar, bu yılki güçlü El Niño olayının tetiklediği “Kelvin dalgası”nın Pasifik kıyılarını yavaşça tırmandığını ve yakında Kaliforniya sahiline ulaşacağını; burada aylarca deniz seviyesini en fazla 1 feet (30 santimetre) kadar yükseltebileceğini uyarıyor.
Kelvin dalgaları nedir, bu olayı neden endişelendiriyor?
Kelvin dalgaları, gezegen ölçeğinde bir okyanus olgusu olarak iyi bilinsede, bu özel öngörü uzmanları kayga ediyor çünkü muhtemelen rekor kıran El Niño’nun getirmesi beklenen şiddetli fırtınaların, fırtına dalgalarının (storm surge), selin ve kıyı erozyonunun zararlarını büyütecek. Genel olarak bir Kelvin dalgası, dünyanın dönüşünü dengeleyen ve binlerce mili kapsayan bir dalgalanmadır; Birleşik Krallık’taki Ulusal Okyanus Bilim Merkezi’nde (National Oceanography Centre) fiziksel okyanus bilimci olan Webb, Live Science’a e-posta ile bu şekilde açıkladı. Ancak El Niño yıllarında oluşan dalgalar normal Kelvin dalgaları değildir; çünkü hem deniz içindeki bir sınırın salınımını hem de yüzeydeki yükseleşmeyi yaratırlar. Bu dalgalanmalar özellikle daha sıcak ve az yoğun yüzey suları ile daha soğuk ve yoğun alt tabakalar arasındaki sınırı yaklaşık 330 feet (100 metre) kadar yukarı-aşağı hareket ettirir; bu yüzden bu El Niño kaynaklı dalgalara “içsel Kelvin dalgaları” denilir.
Dalga ne şekilde yol alıyor?
İçsel Kelvin dalgalanmaları, uzak batı Pasifik Okyanusu’ndaki ekvator çevresindeki yüzey rüzgarlarındaki değişimlerle tetiklenir. Özellikle batılı (westerly) rüzgar patlamaları, Güney Amerika’den Asya’ya esen arka plan ticaret rüzgarlarını zayıflatır; böylece uzak batı Pasifik’te oluşan sıcak sular ve yükselmiş deniz durumu yavaşça doğuya doğru “salınma” yapar. Webb, bu durumda üretilme sürecinin farklı konumlarda ve farklı zamanlarda değişen rüzgarları içerdiğini, dolayısıyla bunun temiz tek bir dalga değil, muhtemelen biraz dağınık olabileceğini belirtti.
Bir içsel Kelvin dalgası harekete geçtiğinde araştırmacılar onun ekvator boyunca ilerleyişini izleyebilir ve Güney Amerika kıyılarına ne zaman çarpacığını tahmin edebilir. Dalga bundan daha doğuya gidemez; bu yüzden kuzeye ve güneye doğru binlerce mili kapsayan, “kıyıda hapsedilen dalgalanmalar” olarak bilinen iki kola ayrılır. Bu nedenle Kaliforniya’nın mevcut dalga karşısındaki maruz kalışı benzersiz değildir; Birleşik Krallık’taki Ulusal Okyanus Bilim Merkezi’nden Webb’e göre Pasifik’in doğusuna kıyısı olan tüm ülkeler ve bölgeler hassastır.
Kaliforniya’da deniz seviyesi nasıl etkilenecek?
Kaliforniya’da ve diğer yerlerde içsel Kelvin dalgasının etkisi, El Niño’nun orada fırtına aktivitesi başlatıp başlamasına bakılmaksızın gelgitlerle birleşecektir. Webb, en olası görünen şeyin, normal gelgit ve gelgit akıntıları deseninin bozulduğu, hem yüksek hem de alçak gelgilerin normalden daha yüksek olduğu birkaç haftalık bir dönem olacağını söyledi; gelgilerin “onlarca santimetre”, yani yaklaşık 1 feet yükselebileceğini ekledi.
Sorun şudur ki, higher gelgiler fırtınaların etkilerini büyütür ve El Niño sırasında bazı ABD bölgelerinde daha sık görülen bu fırtınalar tehlikeyi artırır. Kaliforniya Kıyı Komisyonu’nun (California Coastal Commission) yönetici direktörü Huckelbridge, 11 Eylül tarihinde yazdığı bir memandurumda kıyı Kaliforniya’daki ev sahiplerini ve yerleşkileri sel gibi aşırı koşullara karşı hazırlanmaları için uyardı.
Geçmiş El Niño olaylarından alınan temel gözlem, en yıkıcı fırtınaların çoğu zaman en yüksek gelgilerle çakışmasıdır. Yüksek gelgit sırasında zirveye ulaşan fırtınalar, aynı fırtının alçak gelgit sırasında zirveye ulaşmasına kıyasla hasar verme olasılığı çok daha yüksektir.
Huckelbridge, Kaliforniya Kıyı Komisyonu yönetici direktörü
Fırtınalar baş başına kıyı deniz seviyesini 1 metreden (3 feet) fazla yükseltebilir; Webb, ayrıca El Niño nedeniyle deniz seviyelerinin zaten belirli ölçüde arttığını not etti. Geçen hafta Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, eyaletin fırtınalar çarpmadan önce ekipman ve kaynakları seferber edebilmesi için uzmanların hava durumu öngörülerine yanıt olarak bir acil durum ilan etti (28 Eylül).
Tek bir El Niño olayı içinde birden fazla içsel Kelvin dalgası oluşabilir; en büyük dalgalanmalar genellikle kışın kaydedilir. Ancak Webb, bu kez tek bir tam dalga dışında daha fazlasının olmayacağını düşündüğünü belirtti.
Henüz yorum yok