Azcatitlan Kodeksi Neredeyse 200 Yıl Sonra Meksika’ya Dönüyor

Cent’lerce süredir Mexica halkının tarihini ve göçünü anlatan Azcatitlan Kodeksi, Mexico ile France arasında imzalanan kültürel değişimin bir parçası olarak neredeyse 200 yıl sonra ilk kez Mexico’a geri döndü.

16. yüzyılın sonları ile 17. yüzyılın başlarına tarihlenen el yazması, Mexico City’deki Ulusal Antropoloji Müzesi (MNA)’nde 6 Aralık 2026’ya kadar sergilenecek.

Geri dönüşü, Mexico ile France arasındaki diplomatik ilişkilerin 200. yıl dönümünü kutlayan etkinliklerin bir parçasını oluşturuyor ve neredeyse 200 etkinlikten oluşan ikili kültürel program olan “Grand Franco-Mexican Celebration”ın merkezinde yer alıyor.

Tarihi el yazması ana vatanına döndü

Mexico Vadisi’nde üretilen ve 20 yaprak içeren Azcatitlan Kodeksi, Orta Amerika’nın geleneksel piktografyasını Avrupa yazı unsurlarıyla birleştiriyor.

El yazması, Mexica halkının efsanevi Aztlan’dan Mexico-Tenochtitlan‘ın kuruluşuna kadar olan göçünü anlatıyor. Aynı zamanda şehrin yöneticileri olan tlatoque, bu yönetim dönemlerindeki önemli olaylar ve ardından gelen İspanyolların gelişi, fethi ve Hıristiyanlaştırma sürecini de belgeliyor.

Kodeks 1840 yılında Mexico’dan ayrıldı ve France’ın Ulusal Kütüphanesi’nde muhafaza ediliyor. Geçici geri dönüşü, Mexico Kültür Bakanlığı ve Antropoloji ve Tarih Ulusal Enstitüsü (INAH) ile France Kültür Bakanlığı ve France’ın Ulusal Kütüphanesi arasındaki işbirliği sayesinde mümkün oldu.

İkili anlaşmanın bir parçası olarak Mexico’ya ait Boturini Kodeksi Paris’e taşındı ve orada France’ın Ulusal Kütüphanesi’nde sergilenecek.

Değişim, Mexico Cumhurbaşkanı Claudia Sheinbaum ile France Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron tarafından iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin 200. yıl dönümü kapsamında Kasım 2025’te kararlaştırıldı.

Mexican Kültür Bakanı Claudia Curiel de Icaza, el yazmasının geri getirilme çabalarının, Hidalgo eyaletindeki Ixmiquilpan’daki Hñähñu topluluğu tarafından önderlik edildiğini belirtti.

İnisiyatifin, yerli topluluklarla tarih, anı ve kültürel miras arasındaki bağın sürüp gittiğini ortaya koyduğunu belirtti.

Meksika ve Fransa arasında kültürel diplomasi

Meksika Dışişleri Bakanı Roberto Velasco Álvarez, sergiyi iki ülke arasındaki bir güven göstergesi olarak nitelendirdi ve kültürel işbirliğinin ortak araştırmalar, açık erişimli dijitalleştirme, uzman eğitimi ve korumacılar arasındaki değişimlere kadar genişletilmesini istedi.

“Anı, yalnızca nesneleri koruyan kurumların değil, aynı zamanda içinde kendilerini bulup tanımlayan halkların ve kuşakların da,” dedi.

Velasco, kültürel diplomasiin önemine değinerek, ülkeler arasındaki ilişkilerin hükümetlerin ötesine geçtiğini ve toplumların birbirini daha iyi anlamasını sağlaması gerektiğini savundu.

Meksika’daki Fransa Büyükelçisi Delphine Borione, eş zamanlı sergilerin Meksikalı, Fransız ve uluslararası ziyaretçilere Meksika tarihinin zenginliği ve çeşitliliği hakkında daha fazla bilgi edinme fırsatı sunduğunu söyledi.

Meksika’nın Fransa’daki Büyükelçisi Blanca Jiménez Cisneros ise, değişimin mümkün kılınmasında yer alan akademisyenler, arkeologlar, korumacılar, müze uzmanları, gümrük görevlileri ve diğer uzmanların çalışmalarına dikkat çekti.

Fransa Ulusal Kütüphanesi Koleksiyonlar Direktörü Jean-Charles Bédague, kurumun her iki ülkenin araştırmacıları tarafından incelenen olağanüstü bir Meksika el yazması koleksiyonuna sahip olduğunu belirtti.

Fransa’nın Atlantik’in ötesindeki dostluğun somut bir göstergesi olan bu değişimin, iki büyük tarihsel eserin yeni kitlelere ulaşmasını ve potansiyel olarak yeni araştırmalar ve bakış açıları doğurmasını sağladığını ifade etti.

Meksika’nın el yazmaları hikayesini anlatan altı tema

Meksika Ulusal Antropoloji ve Tarih Kütüphanesi Başkanı etnohistorik Baltazar Brito Guadarrama tarafından küratörlüğü yapılan sergi, Azcatitlan Yazısını, el yazması üretiminin ve yerli tarihsel geleneğin daha geniş tarihi bağlamına yerleştiriyor.

Brito, kodexi Meksikalılar için özel önem taşıyan bir eser olarak tanıtırken, aynı zamanda halkların kendi tarihlerini kaydedip korudukları daha geniş bir tarihyazımı geleneğine de ait olduğunu vurguladı.

Fuar; prekoleonyon kodexleri, virejinal döneme ait kültürel hayatta kalma, el yazmalarının ortaya çıkışı ve toplanması, kendisiyle aynı adı taşıyan Azcatitlan Kodexi, kurucu mitler ve göçler ile günümüzdeki keşifler ve araştırmalar olmak üzere altı tema etrafında düzenlendi.

El yazmasının yanı sıra, kodexlerin nasıl üretildiği ve bu geleneğin zaman içinde nasıl hayatta kaldığını gösteren 25 arkeolojik ve etnografik nesne sergilendi.

Fuar, ayrıca dokuz prekoleonyon ve kolonyal dönem el yazmasının kopyasını içeriyor. Bunlar arasında, Mixteka yöneticisi Sekiz Geyik Yılan Pençe’in başarılarını kaydeden Bodley Kodexi; efsanevi Mexica göçünü anlatan Boturini Kodexi; Amerikalar’da üretilen ilk tıbbi bitki bilimi risalesi olarak kabul edilen De la Cruz-Badiano Kodexi ve Mexica tarihini, adetlerini ve vergi sistemini belgeleyen Mendoza Kodexi yer alıyor.

D diğer nesneler arasında kağıt yapımında kullanılan taş aletler, kodex tarzında bir kap, Mexica’yla ilişkilendirilen geç geç-klasik dönem atıcı uçları, Mezcala geleneğinden antropomorfik bir göğüs zırşı, doğal boyalar iç kabaklar ve Hñähñu kültürel geleneğini temsil eden bir dokuma bulunuyor.

Fuar, “Azcatitlan Kodexi: Meksika-Fransa, 200 Yıllık Dostluk” başlığıyla Meksika’nın başkenti Mexico City’deki Ulusal Antropoloji Müzesi’nin Geçici Sergi Salonu’nda düzenlendi.