Bronz Alaşımının Bileşenleri ve Özellikleri

Bronz Nedir ve Nasıl Tanımlanır

Tunç ya da bronz, bakırın önemli bir alaşımıdır. Tarihi bağlamda bakır ile kalay ve/veya arsenikten oluşan bakır alaşımlarına tunç denir. Bununla birlikte günümüzde bronz kavramı çağdaş kullanımda bakırın bakır-nikel, bakır-berilyum ve bakır-çinko (pirinç) alaşımı dışındaki bütün alaşımları için kullanılmaktadır. Pirinç bakırın çinkoyla yaptığı alaşımdır. %10 çinko bulunduran pirince, ticari bronz da denilmektedir.

Bronzun Fiziksel Özellikleri

Bronz bakırdan daha serttir, daha kolay erir ve kalıba daha kolay dökülür. Bazı bronzlar demirden de serttir. Bu tür bronzlar silah namlusu ve makine yataklarının imalinde kullanılır. Alet ve silahlarda demir alaşımlarının çok kullanılmakta olması, demirin bakır ve kalaya oranla daha bol bulunmasındandır.

Çözünme Sınırları ve Alaşım Bileşenleri

Bakırın içinde bazı metallerin çözünebilme sınırları vardır. Mesela berilyum %2, silisyum %5, kalay %15 ve çinko %38 nispetinde çözünebilir. Bir metalin miktarı çözünme sınırının üzerinde olduğu zaman alaşım homojen olmaz. Bunun yanında nikel ve alüminyum gibi sınırsız olarak bakırla karşabilen metaller de vardır.

Silisyum, alüminyum ve kalay bronzda en fazla bulunan elementlerdir. Bu metallerin nispeti arttıkça alaşımın sertlik ve direnci artar; ancak parlaklığı azalır. Bronzda az bir miktarda bulunabilen diğer mühim elementler de mangan, demir, kurşun ve fosfordur. Fosfor bronzu, pompaların, vanaların ve burçların yapımında kullanılır. Bronzun çok kullanıldığı alanlardan biri de metal para imalidir.

Etimoloji ve Tarihçe

Tunç, Ana Türkçe aynı anlama gelmiş *tūç sözcüğünden evrilmiştir. Yazılı olarak ilk Eski Türkçe yazıtlarda 𐱅𐰆𐰲 olarak belirmiştir ancak bunun okunuşu “tuç” değil “artuç” da olabilir. Eğer öyleyse, ilk Kâşgarlı Mahmud’un Dîvânu Lugâti’t-Türk eserinde, aş-şabahu’l-aṣfar (sarı bronz) sözcüğünün karşılığı olarak verilmiştir.

Bronz sözcüğü Fransızca aynı anlama gelen bronze sözcüğünden alıntıdır. Bu Fransızca sözcük İtalyanca aynı anlama gelen bronzo, Orta Latince bronzium sözcüğünden alıntıdır. Çeşitli öne sürümlere göre Bizans Yunancası βροντησίον brontesion sözcüğünden, Farsça piring, Türkçe pırınç ve pirinç sözcüklerinden alıntı olabilir.

Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.