•TheCollector.com sitesinde Maria-Anita Ronchini imzasıyla yayımlanan habere göre, Tanrısal Komedya’nın üç bölümunün en az okunanı olarak kabul edilen Safâhât’ta (Purgatorio), cehennemin kaosuyla göğün arasına yerleşmiş bir ölüler diyarı anlatılır. Dante, Virgil’in rehberliğinde bu yolculuğa Paskalya Pazarı’nda çıkar ve cehennem halkasından sonra taze havayı soluyarak rahatlama hisseder. Takip eden 33 bölümde (canto), göğe giriş için bekleyen ruhlarla karşılaşır.
Safâhât, Hristiyan ölümden sonraki inancın diğer iki âlemi olan Cehennem ile Göğ’e göre daha yeni bir kökene sahip, 1981 tarihli “The Birth of Purgatory” adlı eserinde Fransız tarihçi Jacques Le Goff’un gözlemlerine dayanıyor. Le Goff’a göre “purgatorium” terimi, yani Safâhât anlamına gelen bu kavram yaklaşık 1170 yılında ortaya çıkmış; ancak Dante Divina Commedia’yı yazdığı dönemde Safâhât’ın doktrini yalnızca belirsiz biçimde tanımlanmıştı.
Columbia Üniversitesi öğretim üyesi Teodolinda Barolini’nin belirttiği gibi, “Safâhât’ı bir dağ olarak düşünme fikri Dante’in kendi icadıdır” ve aynı zamanda şairin “la religione de la montagna” (dağın dini) dediği kurallar da ona aittir. İlk bölümlerde Dante, doğunun safiri renginde yumuşak ışığın kendisine ruh verdiğini belirterek cehennemin şiddeti ve umutsuzluğunu geride bıraktığını ilan eder; okuyucuya “insan ruhu günahlarından arınarak göğe yükselmeye layık hale gelen ikinci âleti” anlatacağını söyler.
Cehennde kayıp halkın ölümsüz hüznü bir borcu ödeme biçimi taşıırken, Safâhât’a gönderilen ruhlar ahlaki değişim ve özgürlüğe ulaşmak için bir acı dönemi yaşamak zorundadır. Divine Comedy’de Safâhât, ölülerin “sürekli olarak olma fırsatı” bulduğu tek âlemdir.
Satan’ın Düşüşüyle Oluşan Dağ
Dante, Cehennem’in son bölümünde cehennelden Safâhât’a geçişini anlatır. Orada Satan ile karşılaştıktan sonra yeryüzünün merkezinden geçer, kuzey yarım küreyi (karanlıkta kalan) terk edip güney yarım karenin ışığına çıkar. Suyla çevrili bu dağ, Lucifer’in gökten düşmesinin bir sonucu olarak oluşmuştur.
Dante’ye göre, düşme melek gökten atıldığında yer ona geri çekilmiştir. Bu boş konik alan, en derin ucunda Lucifer ile sonsuz azap yeri olmuştur. Aynı zamanda düşüşle savrulan toprak kütle de dünyanın diğer yanında bir dağ oluşturmuş ve bu da Safâhât Dağı olmuş; Kudüs’ün tam kutup zıttına yerleştirilmiştir. Böylece güney yarım karenin tamamen insan yaşamayan bölgesindeki tek kara kütlesidir.
Dante ile yolculuğun büyük bir bölümünde rehberliğini yaptığı Romalı şair Virgil, dereden oyulmuş dar bir patikadan tırmanarak dağa ulaşırlar. En bilinen bölümlerden birinde rahatlama içindeki Dante, “Ve böylece çıktık, yeniden yıldızları görmek için” diye yorumlar.
Adem ve Havva Eden Bahçesi’nden çıkarıldıktan sonra Dante, Safâhât’a ayak basan ilk canlı insandır. Ondan önce yalnızca Cehennem’in 26. bölümünde karşılaştığı Odysseus, güney sularında kruvazörleriyle yol alırken dağa “daha önce hiç kimseyi görmediği kadar yüksek” biçimde bir bakış yakalamıştır. Adem’i temsil eden bu Odysseus’un akılsızca atılımı, insan bilgisinin sınırlarını aşmayı hedeflediği için trajediyle sonuçlanmaya mahkumdur.
Dante’nin kendi yolculuğu ise ilahi planın bir parçasıdır. Virgil, önce Dante’i geçirmeyi reddeden ve ölüleri taşıyan kayıkçı Charon’a “Geçişimiz yukarıda dile getirildi” diye hatırlatır; orada ne yapmasını dilediyorsa onun yapılacağı söylenir.
Safâhât’ın Topografyası: Ön-Safâhattan Eden Bahcesine
下一页 dünyaları ziyaret etmek için seçilen kişi olarak Dante, Safâhât’a tam erişim kazanır. Şaire göre dağ üç bölümden oluşur. Tabanı, Ön-Safâhât olarak bilinen ve daha üst bölümlere girmeden önce beklemesi gereken ruhlar için ayrılmıştır; burada Dante aforozlananlar, sonradan pişman olanlar, şiddetli bir ölüme uğrayanlar ve görevlerini ihmal eden yöneticilerle karşılaşır.
Bir melek Dante’nin alnına yedi M’ çizerken geçtiği kapının ardında, Safâhât’ın kendisi yer alır; bu bölüm kayaya oyulmuş yedi terastan oluşur. Her terasa bir büyük günahın arındırılması ayrılmıştır: Kibir, Kıskançlık, Öfke, Tembelik, Açgözlülük, Lüksürlük ve Zina. Cehennemde olduğu gibi Safâhât’ta da ruhlar contrappasso kuralına göre cezalandırılır; her cezanın günahı yansıtması veya ona zıt olması gerektiğini belirleyen bu ilahi kurala göre kibirli dev kayalar altında bükülürken zinakârlar bir ateş duvarından geçer.
Dante, Virgil’in rehberliğinde dağın tepesine tırmanışını geriye dönerek anlatırken her terasta aynı şablonu kullanır. Önce o arındırılan günahla doğrudan zıt olan erdemden bir örnek sunar; ardından ruhlarla karşılaşmasını betimler ve son olarak büyük günahlardan bazılarına dair örnekler verir.
Yedi terastan her turunun sonunda bir melek Dante’nin alnındaki M’lerden birini siler, bu da günahların birinin arındırıldığını simgeler. Sonra diğer tüm ruhlar gibi ateşten duvardan geçer. Dağın tepesinde ise insanlığın ilk günaha düştüğü Eden Bahcesi yer alır.
Safâhât’ta Karşılaşılan Önemli Kişiler
Cehennemin ruhları sonsuz acıya sürükleyen günahlı alışkanlıklarında sabitlenirken, Safâhât’ın sakinleri harekettedir; sürekli kendi kusurları üzerine düşünür ve ahlaki değişim için çalışır. Bu da Dante’e psikolojik açıdan zengin karakterler çizme imkanı tanır.
Dante ile Virgil’in karşılaştığı ilk figür Utica’lı Cato (genç Cato) adlı Romalı senatördür; özgürlüğünü kaybetmek yerine intihara başvurmuştur. Muhalefete boyun eğmemek için kendi hayatına son vermesi, koruyucu olarak Safâhât’ta yer almasının kendisi bile skandal sayılır ve bu da “Dante’nin karmaşıklığı ve nüansı benimsemeye istekliliğini” gösterir.
Kilise tarafından aforozlananların ruhlarının dahil edilmesi de tartışmalı bir karardır, çünkü bu durum resmi doktrinle çelişir. Aforoz Hristiyan topluluktan uzaklaşmak anlamına gelirken, Dante üçüncü bölümde İmparator II. Frederick’in oğlu Manfredi’nin kurtarılmış ruhuyla karşılaşır. “Gül gibi sarı saçlı ve yakışıklı” ile “soylu görünümlü” olarak betimlenen Manfredi, 中世纪 şövalyelik erdemlerini temsil eder.
Doktrin ve teoloji de şairin Lombardo Marco ile öfke terasında karşılaşmasının merkezindedir. Kötülüğün kaynağının “yıldızlarda” mı yoksa “burada mı” olduğunu açıklamak için 13. yüzyıl saray mensubu astronomik kaderciliği reddeder ve Divine Comedy’nin ideolojik tartışmasının merkezinde yer alan irade özgürlüğünden bahseder. İnsan eyleminin kaynağı yıldızlarda olsaydı, gerçek bir irade özgürlüğü olmazdı; böylece bazı ruhların Cehennem’e gönderilmesi ve diğerlerinin kurtarılması anlamsız olurdu.
Dante ile Marco için yine de irade özgürlüğü, her şeye kudretli bir Tanrı’nın yönettiği bir dünyada varlığını korur. Şair bu bir aradayışı bir paradoks içinde özetler: “İrade sahibi olduğunuz halde köleleştirildiniz.”
Ahlaki özgürlüğe ulaşmak için Safâhât’ın ruhlarının dünyevi şeylerden sıyrılması gerekir. Evvelki başarıların boşluğu, Dante’in Ubbio’dan Oderisi ile görüşmesinin konusudur. Ünlü el yazması illüstratörü, bir rakibin kendisini geçtiğini kabul eder; tıpkı ressam Cimabue’nin Giotto tarafından gölgede kalması ve Dante’in de Guido Cavalcanti’yi geçmesi gibi. Oderisi, “Şöhretiniz, gelip giden çimlerin rengine boyanır” der.
Tepeye Çıkış ve Beatrice’in Geleni
Dante ile Virgil dağa tırmanmak için dört gün ve üç gece harcar. Tepede Eden Bahcesi’nin bulunduğu yere Paskalya Çarşambası şafaklarında ulaşırlar. Dante, Yer Cenneti’nin betimlemesini Altın Çağ’a dair klasik şairlerin şiirlerine dayandırır; bunu şairin İncil’deki hortus conclusus ya da kapalı bahçe kavramıyla birleştirdiği idillik pastoral dünyayla birleştirir.
Safâhât’ın son altı bölümü, Yer Canneti’nin anlatısını içerdiği için Commedia’nın en zorlu bölümüdür; çünkü Dante bunları yoğun alegorik bir anlatıyla doldurmuştur.
Havadar bir esintiyle karşılanan yolcular önce saf sudan akan bir ırmakla karşılaşırlar. Irmak ötesinde genç bir kadın olan Matelda, şimdi Eden Bahcesi’nde olduklarını açıklar. Dağı tırmandıktan sonra Dante nihayet arındırma sürecini tamamlamaya yakınlaşmış; ilk günaha düşmeden önceki insanlık haline geri dönmüştür.
Matelda Dante’i bahçede gezdirir ve ırmak suyunun doğrudan, iki yönden ilahi iradeyle aktığını söyler. Bir yanı Lethe, günahın anısını silerken diğer yan Eunoè iyi işlerin anısını geri getirir. Sonra grifon tarafından çekilen bir araba ile sonlanan sembolik bir alay tanıklık eder; alay durduğunda arabanın içinde ölmüş aşkı ve ilham kaynağı Beatrice’i görür.
Şaşıran Dante Virgil’e döner, ancak onun gittiğini keşfeder: Bir pagan olan Romalı şair, Dante’i üçüncü âleme, Göğe rehberleyemez. Dante, “Virgil, en nazik baba; kurtuluşum için kendimi ona veren Virgil” diye ağlar.
Şaire adıyla hitap ederek (Comedy’nin tamamında “Dante” isminin geçtiği tek bölüm), Beatrice onu nazice uyarır ve ardından ölümünden sonra doğru yoldan saptığı için onu azarlar. Utanan Dante günahlarını itiraf eder ve pişmanlığını bildirir.
Beatrice, kilisenin tarihini ve yozlaşmasını betimleyen alegorik bir sahne gösterir ve ona gördüklerini “kötü yaşayan dünyaya fayda sağlasın diye” kaydetmesini ister. Dante şimdi Lethe’de sonra da Eunoè’de yıkanarak arındırmasını tamamlamaya hazırdır. Böylece Safâhât’ın son dizesinde Dante, “Yıldızlara tırmanmaya saf ve hazır” durumundadır.
1 条评论