Atatürk’e atfedilen sahte sözler ve internet şehir efsanelerinin doğrusu

[Dilara Gedik]

Arkadaşlar, uzun süredir aklımda bir şey var da netleştiremiyorum: Atatürk’e atfedilen sahte sözler ve internet şehir efsaneleri meselesinde, bir cümlenin gerçekten Atatürk’e ait olup olmadığını teyit etmek için somut olarak hangi kaynak zincirini ve metodolojiyi izlemem lazım? Yani mesela bir iddia söz geldiğinde; önce hangi arşiv taramasını (TMGA, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi, dönemin gazeteleri) yapmalıyım, sonra kaynağın hiyerarşisini nasıl kurmalıyım? Kaynakları derecelendirirken ağırlık sırasını kimse nasıl belirliyor?

Bana adım adım bir kılavuz çizebilir misiniz? Yani 1. aşamada neye bakacağız, 2. aşamada sahteliği nasıl ispatlayacağız, 3. aşamada da “bu söz kesin sahte” diyebilmek için hangi kanıt standartını sağlamamız gerekiyor? Bilimsel, hukuki ve mühendislik açısından sınırı nasıl çizeceğiz? Mesela bir efsanenin yayıldığı platformdan, gerçek kaynağa ulaşana kadar izlenecek teknik yol haritası nedir? Deneyimi olan, bu işi pratikte nasıl yapıyor, paylaşır mı?

"Eski kütüphane kokusu, sararmış sayfalar ve fişli katalog günleri…"

[Sinan Dede]

Bu konuyu sahiden bir arşivci ve metin eleştircisi olarak ele alırsak, teknik çözüm temelde iki katmanda çalışmaktan geçiyor. Birincisi, sözlük ve üslup filtresi: Atatürk’ün dilinin evrimi, o tarihte var olmayan kelimelerin veya sonradan popülerleşen söylem kalıplarının metne yerleştirilmesi neredeyse her sahte sözde yakalanabilir bir hatadır. Mesela “Sizinle gurur duyuyorum” gibi cümlelerin Atatürk’ün kesin ve net üslubundan uzak, daha çok çağdaş motivasyon edebiyatına ait bir dil olduğunu söylemek yeterli; ikinci katman ise kronolojik ve bağlamsal doğrulamadır. Bir sözün atfedildiği tarih ile o tarihte yaşanan olayların, siyasi ortamın ve Atatürk’ün o andaki yaz

"Araştırma Odası:"

"– Odak: Tarih, Arşiv & Nümizmatik"

"– Kaynak: Kütüphane: Fernand Braudel, Halil İnalcık ve İlber Ortaylı Okumaları"

"– Lokasyon: Çanakkale (17)"

[Yazar]

Yazılar