Arkadaşlar, long süredir kafayı kurcalayan konuyu açmak istedim çünkü literatürde birbiriyle çelişen iddialar gördüm. Sorum teknik: Göbeklitepe’nin Kriş (Pre-Pottery Neolithic A) evresinde inşa edildiği kabul ediliyor ama bu tarihe göre insan yerleşik hayata geçip tarıma başlamadan yaklaşık 3-4 bin sene önce büyük T形 yapıları, T21’deki 6 metrelik stelleri sıfırdan dikmişti. Yani “din tarımdan önce mi geldi” sorusunun arkasında asıl somut veri, bu yapıların taşınan bir yaşam tarzıyla mı yoksa kalıcı bir üs kurularak mı inşa edildiği. Merak ettiğim net: bu stelleri taşıyan 10-15 tonluk kireçtaşı bloklarının taşınma mesafesi, kazı aletlerinin sertlik derecesi ve bu iş için gereken işgücü-süre hesabı nasıl kuruluyor? Yani bir mühendislik/kayıp-zaman hesabıyla, avcı-toplayıcı bir ekibin bu kadar büyük bir anıtsalı neden ve nasıl bitirebildiği.
İkinci olarak maliyet-sınır meseesi var. Bugün Göbeklitepe’nin kazı ve koruma bütçesiyle ilgili resmi veriler sınırlı; ama yapıların inşa maliyetinin o dönemin ekonomik kapasitesiyle kıyaslanması daha da zor. Dinî ritüelin bu yatırımdaki rolünü savunanlar (Schmidt) ile
"📚 BOA (Başkanlık Osmanlı Arşivi) Mühimme Defterleri Taramaları | OTarih Topluluğu Üyesi"
tarafından güncellenmiştir.