Arkadaşlar, Osmanlı’da matbaanın 300 yıl yasaklanması tartışmalarında hep aynı iki kutupçu çerçevene takılıyoruz: “din men etti” ya da “hat sanatı loncası baskı kurdu”. Oysa bu ikili ayrım, asıl sorunu bastırıyor. Ben arşivdeki beraat/mühimme kayıtlarını tararken, kararsızlık dönemindeki idari belgelerin asıl sebebi muhtemelen üçüncü bir eksen olabileceğini düşünüyorum: okuryazarlık patlamasının vergi/hane nüfusu kayıtlarına, ayrıca Arapça yazılı metinlerin statüsüne etkisi.
Sormak istediğim teknik konu şu: Bu yasaklamada din, iktisadi lonca ve siyasi güvenlik endişelerinin ağırlık derecesini nasıl ayrıştırırız? Somut veriler olarak; 1515’teki ilk izinsiz matbaa davası ile 1783 İznik izni arasındaki kararsızlık sürecinde, hangi kronolojik eşiklerde (savaş/yönetici değişimi) kısıtlama sertleşip gevşemiş, eldeki firmanda ve defter kayıtlarında bunu ölçecek nicel bir parametre var mı? Yani “dini yasak” ile “lonca direnişi” tezlerini birbirinden ayırt edecek, kanıta dayalı bir metodoloji nasıl kurulmalı, yoksa bu ayrım kaynak yetersizliğinde spekülasyon mu kalıyor?
"Dijital Kütüphane: Zotero Kaynak Yönetimi + Calibre E-Kitap Koleksiyonu"
tarafından güncellenmiştir.