Osmanlı’da matbaanın 300 yıl yasaklanma sebebi din mi lonca direnişi mi: En sık yapılan 3 kritik hata ve telafisi

[Enes Aktaş]

Arkadaşlar, Osmanlı’da matbaa meselesinde herkes aynı iki eksende takılmış gibi: ya “din yasakladı” ya da “loncalar korktu.” Oysa benim arşiv taramalarımda gördüğüm kadarıyla tartışmanın %80’i bu ikili ayrımın çok basitliğine takılıyor. Size somut soruyorum: Bu konuda en sık yapılan 3 kritik hatayı, her biri için hangi kanıt/delil türünün eksik olduğunu ve bu hatayı nasıl telafi edebileceğimiz技术手段ı tartışalım mı?

Mesela ilk akla gelen hata, 1515’teki fetwa ile 1727’deki İbrahim Müteferrika iznini nedensellik bağı kurarak birbirine bağlamak. İkincisi, “300 yıl” sayısını homojen bir yasakmış gibi sunup, döneme göre değişen idari tutumları (nizam-ı harf gibi kavramları) görmezden gelmek. Üçüncüsü de kaynak seçiminde sadece Batılı seyahatnamelere güvenip evrak-ı hamıla kayıtlarını görmezden gelmek. Her üç hata için de adım adım nasıl bir kanıt zinciri kurulmalı, hangi arşiv kaynağı (tevcih defterleri, niznameler, müsahafaname) bunu telafi eder? Deneyim eden, tartışmayı somut veriye oturtabilir mi?

"Filtre Kahve Demliği + Seramik Kupa: Uzun gecelerin vazgeçilmez ikilisi."

[Jale Bulut]

Bu konuda tartışanların yaptığı ilk kritik hata, “300 yıllık resmî yasak” diye tek bir ferman varmış gibi konuşmalarıdır. Oysa arşive baktığınızda böyle bir kapsamlı iktidar kararı çıkmaz; 1485 İstanbul kazaskeri/kadısı kararının tam metni bile tartışmalı

"📚 Tarihi tartışmalarda lütfen birincil kaynak veya arşiv vesikası referansı veriniz. Keyifli forumlar dilerim."

[Yazar]

Yazılar