İmparatorluk gerçekten uyuşturucuyla mı inşa edildi? Afyon üzerine kurulan bir imparatorluğun beklenmedik yükselişi

Lin Zexu, Qing hanedanı imparatorunun adına hareket eden bir Çin memuruydu. 1839’da yasağı ihlal edilen bir ticareti bastırmaya çalışarak, yabancı tüccarların afyonlarını Hint’in güneyindeki bugün Guangzhou olan Canton’da teslim etmelerini istemeye başladı. 20.000’den fazla sandık teslim edildi ve imha edildi. İngiliz hükümeti bu duruma askeri tırmanmayla karşılık verdi ve üç yıl sonra, 1842’de sonlanan bir çatışmanın başlatıldı – Birinci Afyon Savaşı. Çatışma, Çin’in İngiliz ticareti için ek limanları açmaya ve Hong Kong Adası’nı devretmeye zorlanmasıyla sonuçlandı.

Bu kadar spesifik bir konu uğruna savaşa girmek neden? Çünkü bu çatışmanın ardında, Hint yetiştiricilerini, Asya tüccarlarını ve İngiliz imparatorluk maliyelerini birbirine bağlayan, derinden yerleşmiş (ve kârlı) bir İngiliz destekli pan-Asya ticaret sistemi vardı.

Bu sistem o kadar iç içe geçmişti ki, tarihçi Benjamin Robert Siegel’e göre “Afyon olmasaydı, İngiliz İmparatorluğu da olamazdı. Ve bu sadece iddialı bir söylem değil. Sayılar bunu destekliyor.”

Asya’ya özgü bir mal

İngilizler afyonu Asya’ya tanıtmadılar. “Afyon, önce Asya’ya ait bir hikayedir,” Siegel açıklıyor, HistoryExtra podcast’i üzerinden konuşarak.

Afyon çiçeğinden elde edilen afyon, uzun süre kıtada tıbbi ve buna benzer sarhoşluk etkileri için kullanılıyordu. “Mughal İmparatorluğu’da ve Osmanlı İmparatorluğu‘nda ticareti yapılan önemli bir para çiftliği, bir maldır.”

Mughal İmparatorluk Hint altkıtasının büyük bir bölümünü yönetmişti. Osmanlı İmparatorluğu ise modern Türkiye merkezli olarak Batı Asya’daki, Güneydoğu Avrupa’daki ve Kuzey Afrika’daki bölgeleri birbirine bağladı. Afyon, bu bölgelerin içinde ve arasında yerleşik ticari ağlar aracılığıyla dolaşıyordu.

Ancak İngiliz imparatorluk genişlemesi, afyon üretiminin düzeyini ve siyasi önemini değiştirdi.

“Bu gücün ne kadar güçlü bir madde olduğu çok net biçimde ortaya çıkıyor; sadece vücutta yaptığı şey için değil, ekonomik açıdan ne ifade ettiği, küresel ölçekte ne anlama geldiği için.”

Bu da maddenin örtüşen işlevlerinden kaynaklanıyordu.

“Afyon bir ilaçtır, bir kötülüküdür, önemli bir vergi tabanındır, diplomatik bir silahtır.”

Sahalardan müzayyelere

Hint’teki İngiliz genişlemesinin ardındaki başlıca kurum ilk başta Hint Şarkı Kompanisi’ydi: yeni bölgeler edinip vergi toplayan ve ordularını sürdüren ticari bir şirket.

Güçünü 18. yüzyılın ikinci yarısında Bengal’den yaydıkça, kendi kontrolündeki bölgelerde afyon üretimi ve satışı üzerinde bir tekel geliştirdi. Bu tekelin amacı, Siegel’e göre “Hint’te genişleyen İngiliz devletinin afyon akışını yönetmesini sağlamaktı”. 1858’de kurulan İngiliz Taç Yönetimi bu sistemi miras aldı.

Ciftlikteki yetiştiriciler, mahsulü üretmeye bağlı avans ödemeleri alıyor ve bunu sabit fiyatlar üzerinden hükümet teslim etmek zorundaydı. Afyon işlenip bugün Kolkata olan Calcutta’da müzayedede satılıyordu. Özel tüccarlar ise onu yabancı pazarlara taşıyordu.

Bu kapsamlı bir tarım işletmesiydi. Cercetări, hane halkındaki daha fazla kişiyi de içeren yıllık sözleşmeli 1 milyondan fazla çiftçi ortaya koyuyor. Siegel bu yetiştiricileri “çoğu zaman çok zor koşullarda, çoğu kendi istekleri dışında çalışan” kişiler olarak tanımlıyor; ancak “bunu 19. yüzyıl tarihçilerinin tartıştığını” da ekliyor.

Hükümetin elde ettiği getiriler oldukça büyüktü. Bir araştırma tahminine göre afyon, yüzyılın ortasındaki zirve döneminde Hint’teki sömürgeci gelirlerin yaklaşık %15’ini oluşturuyordu. Bu, tüm İngiliz imparatorluk gelirinin %15’i değil, Hint idaresi için bir gelirdi.

Çin’e giriş

Çin, afyon için büyük bir pazar sunuyordu; ancak hükümeti bu ticareti yasaklıyordu. Yabancı tüccarlar ve Çinli aracılar yine de afyonu kaçakçılık ağları üzerinden tüketicilere ulaştırıyordu.

İngiliz ticareti açısından, bu ticaret kalıcı bir dengesizliği gidermeye de yardımcı oluyordu. İngiltere, Hint çayını, ipeğini ve porsenini ithal ederken Çin ile önemli ölçüde ticari açık çalışıyordu; ancak Çin’in İngiliz mallarına olan talebi sınırlı kalmaya devam ediyordu. Afyon satışları, aksi halde büyük miktarda gümüş ihracatı gerektirecek satın alımları finanse etmeye yardımcı oluyordu.

Çin memurları için tüketim ve gümüşün ülkeden çıkışı kritik konulardı. Lin’in 1839’daki müdahalesi – yasaklı maddenin ülkeye girişini durdurma çabası – bu kaygıları doğrudan yabancı ticari çıkarlarla çatıştırdı.

Savaş başlatıldıktan ve sonuçlandırıldıktan sonra, İngiltere 1856’dan 1860’a kadar ikinci kez, bu kez Fransızlar’la yan yana İkinci Afyon Savaşı’nı yürüttü. Çatışma, daha geniş diplomatik erişim ticari ayrıcalıklar taleplerini içeriyordu; ancak afyon ilişkinin merkezinde kalmaya devam etti. Sonuçta varılan anlaşma yabancı ticaret için ek fırsatlar açtı ve afyon ithalatı gümrük vergisi düzenlemeleri altında meşru hale geldi.

Siegel’in deyimiyle, İngiltere “Çin pazarını açık tutmak için” savaşa gitti.

Hint afyon tüccarları

Ancak İngiliz memurlar her afyon güzergahı üzerinde kontrol sahibi değildi. Hint’in merkezindeki Malwa bölgesinde, Hint hükümdarları, bankacılar ve tüccarlar Bombay’dan – bugün Mumbai’den – afyonu sevkederek İngiliz ticaretine alternatif bir ticaret geliştirdi.

“Prenkler, ailevi tüccar aileleri, bankacılar var ve İngilizlerin gerçekten kontrol edemediği İngiliz ticaretine rakip bir sistem icat ediyorlar,” Siegel açıklıyor. “Onlara kaçakçı deniyor.”

Bu faaliyetleri Hint Şarkı Kompanisi’nin arzı ve fiyatları yönetme çabasına meydan okudu. Sonunda, İngiliz makamları bu ticareti sisteme dahil etti ve ondan vergi topladı.

“BuHint tüccarlarını sisteme kattılar,” Siegel diyor, “ve 19. yüzyıla ait zenginliklerin çoğu, İngiltere’nin de sonunda başa çıkmak zorunda kaldığı bu ticaretten doğdu.”

Bu nedenle afyon hem sömürgeci gelirleri hem de özel zenginlikleri destekledi. Ekonomisine Hint ticari girişimi ile birlikte yetiştiricilerin sınırlı seçenekleri de dahildi.

Tıp, kötülük ve kaçak mal

“Bu bir uyuşturucu ticareti. Artık dahil olamayız diyen misyonerler, kadın hakları aktivistleri ve ılımlar var,” Siegel diyor. Ancak tartışma afyonun kabul görmüş tıbbi kullanımları nedeniyle karmaşıklaştı. Eleştirenler, tıp dışı tüketimine karşı çıkarken onu bir ilaç olarak kullanılabilir bulmayı destekleyebilirdi. Bu sınırı nereden geçirmenin ticari çıkarlar ve ahlaki yargılar ile birlikte tıbbi kanıtları da içerdiğini belirtmek gerekir.

“Bir ilaç mı? Yoksa kaçak mal mı?” Siegel soruyor. “Bu, asla bilimsel bir çizgi olarak [belirlenmedi].”

1893’te görevlendirilen Kraliyet Komisyonu 1895’de rapor verdi. Siegel bunun pratik sonucunu şöyle özetliyor: “Kötü bir sistem ama yine de onu koruyacağız.”

Komisyonun kendi pozisyonu, Hint tüketiminin zararına dair temel iddiaları reddetti ve mevcut düzenlemelerin korunmasını destekledi. Karşı çıkanlar, bu kanıtları ve bağımsızlığını tartışmalı bir parlamentolar tartışmasında eleştirdi.

Sadece afyon imparatorluğu finanse etmedi. Ancak muazzam katkısı ve iç içe geçişinin tamamı, ticaretin kaldırılmasının neden bu kadar zor olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor. Hint hükümetinin hesaplarını tüccarların yatırımlarıyla ve İngiltere’n Çin’deki konumuyla bağladı. ılımlar afyonun kaldırılmasını talep ettiğinde, bu bağlantılar imparatorluk yönetiminin işleyişine o kadar çok gömülmüştü ki.

Benjamin Robert Siegel, HistoryExtra podcast’i için Isabel King ile görüşüyordu. Tam konuşmayı dinleyin buradan.