Babasının aksine, Edvard II askeri başarılarıyla anılmadı. Popülerliği olmayan hükümdarlığı, askeri felaketlerle, baronlarıyla savaşıyla ve en ürkütücü yanı da sevdaşlarıyla geçti. Edvard, kraliyet görevi olan danışmanlardan yararlanmak veya Baronlara ihsan dağıtmak yerine, dikkatini ve lütuflarını iki kişiye yöneltti: Piers Gaveston ve genç Hugh Despenser. Bu kişilerin hırsı ve kalla kurdukları bağlar, acımasız kıskanlıklar uyandırdı; sonunda bunlar Edvard’ın karısını bir isyana alevlendirmeye sevk etti ki bu isyan taçı Edvard’ın başından alacaktı.
Piers Gaveston, King Edward II için kimdi?
1300 yılında King Edward I, Gaskonyalı bir şövalye olan Piers Gaveston’u, en büyük oğlu Caernarvon’lu Edvard’ın hanesine kattı. Genç ve yakışıklı şövalyenin veliahtı üzerinde olumlu bir etkisi olması ve ona kralın oğluna aktarmaya pek vakti olmayan şövalyelik erdemlerinin bir kısmını aşılaması umuldu. Ancak Gaveston, beklenen kadar uygun bir rehber olmadı.
1306’da Gaveston’un kışkırtmasıyla babasının hazine amiriyle yaşanan bir anlaşmazlığın içine düşen Prens Edvard, babasının sarayından sürgüne gönderildi. İsyanına verilen ceza olarak kral, oğluna sağladığı mali yardımı kesti ve Gaveston da dahil olmak üzere hanedeki şövalyelerini aldırdı. Yine de Gaveston’un oğlu üzerindeki etkisinden endişe eden kral, sonunda geri adım attı ve oğlunun sevdaşını tahta geri çağırdı.
Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde, Gaveston ve Edvard’ın hanesinin diğer birkaç üyesi, Kral’a İskoçya seferini terkedip yurtdışına bir turnuva için gitmekle suçlandı. Birkaç ay sonra affedildiler, ancak kral oğlunun Gaveston’u arazi ve zenginlikle ödüllendirme isteği giderek daha fazla endişe uyandırdı. Oğlunun yakın bir bağ kurduğu kişiyi sürgüne gönderdi.
Edvard I Temmuz 1307’de öldüğünde, Edward II tahta çıktı. Krallığının ilk işlerinden birinde sevdaşını sürgünden geri çağırdı ve ona Cornwall kontluğunu verdi. 1308’de, on iki yaşındaki eşi Isabella ile birlikte taçlandırılırken, törende dikkatini Gaveston’a yönelterek yeni kraliçesini rencide etti. Popüler anlatılar genellikle bu bağı cinsel bir ilişki olarak görse de, birçok Orta Çağ tarihçisi ilişkinin resmen yeminli evlat edinme kardeşliği (fraternitas) ve siyasi ittifak biçiminde kurgulandığını vurgular.
Kısılmayan Güç ve Gaveston’un Yargılanması
Edvard baronları uzaklaştırdı ve onların görüşlerine başvurmadı. Gaveston göründüğü kadarıyla tek danışmanıydı; iki adam arasındaki bağ büyüdükçe, bazıları sevdaşı ikinci bir kral olarak görmeye başladı. Gaveston’a verilen arazi ve zenginlik ihsanları, Edward’ın tüm zamanını ve enerjisini sevdaşını memnun etmeye adaması nedeniyle benzer lütuflardan mahrum bırakılan baronlar arasında ek rahatsızlık ve kıskanlıklar uyandırdı.
Mayıs 1308’de baronlar Gaveston’un yeniden sürgüne gönderilmesini istedi. Edward başta bu taleplere dirense de, sonunda sevdaşını İrlanda’ya veziri olarak gönderdi. Ancak sürgün uzun sürmedi ve bir yıl içinde kralın sevdaşı Edvard’ın sarayına geri döndü.
Olaylar 1311’de, 21 barondan oluşan bir grup Edward’a şikayet listesi olan Ordinances’i sunduğinde doruca noktasına ulaştı. Amaçları, Edward’ın yönetimindeki kötüye kullanımları ve reformları ele almakydı; listedeki 20. madde özellikle Gaveston ile ilgiliydi; kendisinin “lord kralı saptırdığı, lord krala kötü danıştığı ve onu haksızlık yapmaya birçok şekilde aldatıcı bir biçimde ikna ettiği” iddia edildi (Covert, 2024).
Gaveston yeniden sürgüne gönderildi, ancak bu kez kral onu yalnızca bir ay sonra geri çağırdı. Baronlar savaşa hazırlandı ve bu yeni yükseleni bir defalık kökünden kurutmaya kararlıydı. Gaveston’u Scarborough’da yakaladılar ve Blacklow Tepesi’ne götürdüler; burada 1312 Haziran’ında Ordinances’in şartlarını ihlal ettiği için bir hain olarak idam edildi. Üzüntüden çöken kral, sevdaşının ölümünden intikalamı sö verdi, yine de eyalette barışı yeniden sağlamak üzere baronlarla bir antlaşmaya vardı.
Gent Hugh Despenser’in Sahneye Çıkması
Bir kral olarak daha akıllı olsaydı, Edvard bu kanlı hikayedden bir ders çıkarırdı; ancak bunu yapma kapasitesinden yoksundu. Ekim 1318’de genç Hugh Despenser’i kralların hazinedarlığı görevine atadı. Bu, sarayda güçlü bir pozisyondı ve bunun üzerinden tanıdık bir kalıp tekrarladı. Edvard, Despencer’i ve ailesinin diğer üyelerini baronların pahasına yükseltti. Çiftin aşır oldukları varsayılmaktadır. Despenser acımasız ve hırslıydı; bakmaya emanet edilen rehineleri öldürmekten ve arazilerini el koymaktan çekinmedi. Kendi zenginliğini ve gücünü, ayrıca ailesinin üyeleriyle müttefiklerininkini artırmak için krala olan yakınlığını ve onun lütfunu tamamen kullandı.
Baronlar, saraydan ayrılıp geri dönmeyi reddederek karşılık verdiler. Bu, “Despenser Savaşı” olarak bilinen iç savaşın başlangıcıydı. Welsh sınırında geniş arazilere sahip iki Marcher lordu olan Roger Mortimer ve Humphrey de Bohun önderliğindeki baronlar, saray Despencer’in etkisinden kurtarmaya ve düzgün bir düzeni yeniden sağlamaya kararlıydı. 1321’in başlarında baronlar, bölgedeki genişlemesini durdurmak için Despenser’in Wales’deki arazilerine saldırdı. Sevdaşının isyancıların eline düşme korkusuyla ve tarihin tekrarından duyulan korkuyla Edvard, Despencer’i kendi güvenliği için kıtaya gönderdi.
Edvard, eşi Fransa‘lı Kraliçe Isabella’yı Ekim 1321’de, isyancı bir baron olan Bartholomew Badlesmere tarafından işgal edilen Leeds Kalesine gönderdi. Kraliçeye giriş reddedilince, Edvard kaleye kuşatma ilan etti. Edward, Mart 1322’deki Boroughbridge Muharebesindeki zaferinin ardından kuzeni Lancaster’lu Thomas da dahil olmak üzere önde gelen birçok isyancıyı idam ettirdi. İsyan bastırıldıktan sonra Despenser İngiltere’ye geri çağrıldı ve etkisi burada büyümeye devam etti. Hırlı saraylı şimdi Kraliçe Isabella’nın arazilerini edinmeye başladı.
Kraliçe Isabella, Neden Krala Karşı Çıktı?
Gaveston Isabella için pek tehdit oluşturmasa da, Despenser onun kral üzerindeki gücü ve etkisinden kıskançlık duyarak doğrudan pozisyonunu zorladı. Edward’ın Despencer’e yönelik tutumu, kraliçe için büyük bir hakaretle sonuçlandı. Edvard ile evliliğinin çöküşü şüphesiz, Edward’ın kendisini sevdaşından ayıramamasından kaynaklandı.
Ekim 1321’deki Leeds Kalesindeki planlamaya katıldıktan sonra Isabella, düzgün bir düzenin eyalette yeniden sağlanması için Despencer’in sürgüne gönderilmesini Edward’dan yalvardı. Buna karşılık, Despenser kralı Isabella’nın tüm arazilerini el koyma ve hizmetkılarını hanesinden çıkarma konusunda ikna etti. Ancak en yıkıcı darbe daha gelmemişti. 1324’te, Despencer’in önerisiyle, Isabella’ın çocukları da onun velayetinden alındı ve Despenser’in eşi kraliçenin hanesine yerleştirildi; muhtemelen kocası için bir casus olarak hizmet etmesi bekleniyordu.
1325’te Edward, eşini Paris’teki kardeşi King Charles IV’ün sarayına gönderdi; bu arada İngiliz ve Fransız taçları arasındaki artan gerilimleri gidermek amaçlandı. Oraya varır varmaz, Isabella Fransa’da oturan sürgünlere—çoğu Despenser Savaşı’nın ardından İngiltere’den kaçmıştı—ile görüştü. Bu grubun önde gelen üyelerinden biri, Tower of London‘dan kurtulmayı başaran eski isyancı Roger Mortimer’di.
Isabella, kardeşi adına Edward için barışı sağladı ve ardından en büyük oğlu Prens Edward‘nın amcasına sadakatlerini sunması için Fransız sarayına gönderilmesini istedi. Prens Edward onun velayetine geçtiğinde, Isabella İngiltere’ye geri dönmeyi ya da oğlunu eve göndermeyi reddetti. Hemen Isabella ile Roger Mortimer arasında bir aşk ilişkisi olduğuna dair söylentiler dolaşıma başladı; bu durum kocasının öfkesini çekti.
İsyan ve Bir Monarşin Çöküşü
Isamba, 1326 yazında harekete geçmeye karar verdi. Mortimer’in ve kardeşinin desteğiyle, İngiltere’ye invasion amacıyla önemli bir deniz kuvveti topladı. Kraliçe, husbandının Despencer’in etkisi olmadan kraliyet yetkilerini kullanabilme kapasitesine olan inancını kaybetti; bunun yerine oğlunun, Edward’ın taht sırasını güvence altına almaya çalıştı.
Isabella 1326’da Suffolk’taki Orwell’e oğlu ve iddia edilen aşkıyla indiğinde, invasion partisi doğrudan Londra’ya doğru ilerledi. Eyaletteki popülerliği olmayan Despencer’in Edward’ın itibarına zarar vermesi sonucu, Isamba pek dirençle karşılaşmadı; başkente yaklaşırken kasabaları birer birer aldı. Edvard, Despencer’in Gaveston ile aynı kaderi paylaşacağından korkarak sevdaşıyla birlikte Wales’e kaçtı. Kasıkık iki figür Kasım 1326’da Neath’te yakalandı.
Despenser Hereford’a götürüldü ve burada asılıp parçalanırken Isabella izledi. Isabella ve Mortimer, Ocak 1327’de bir Parlamento toplantısı düzenlediler; bu toplantıda kral tahttan indirildi ve oğlu Edward III olarak tahta oturtuldu. Bu benzersizdi; daha önce hiçbir İngiliz kral tahttan indirilmemişti, en azından kendi eşinin elinden değil. Eski kralın idam edilmesi çok ileri bir adım olarak görülüp Gloucestershire’daki Berkeley Kalesine hapsedildi. Birkaç başarısız kurtarma girişimi, Isamba’ya husbandı yaşadığı sürece oğlunun rejimi için bir tehdit olduğunu açıkça gösterdi.
21 Eylül 1327’de Edward II, Berkeley Kalesinde ölü bulundu. Çoğu zaman bu doğal sonuca vardı: Isabella ve Mortimer’in ölümünde parmağı olduğu düşünülmektedir. III. Edvard babasının ölünü tanıdı ve intikamcıyı regicide için idam ettirdi; ancak bazı akademisyenler Edward II’nin Berkeley Kalesinden kaçıp 1330’ların sonuna kadar İtalya’da gizli bir hayat sürdüğünü düşünmektedir.
Edvard II, sevdaşlarına gösterdiği ilgi nedeniyle popüler değildi. Baronlara yönelik davranışları, bu hükümdarlık boyunca onları isyana sevk etti ve eşini zor duruma düşürdü. Isabella’nın başarılı invasion’u ancak Edward’ın, krallığını parçalayan etkili olmayan bir kral olması sayesinde mümkün oldu.
Kaynaklar:
- Covert, A., ‘Sine Communi Favore: The Intersection of Power, Perception, and Sexual
- Morality in the Careers Of Piers Gaveston and The ‘Royal Favourites’ of Fourteenth-Century
- England’, in Storey, G. and Rohr, Z.E., (eds.) Premodern Ruling Sexualities: Representation, Identity, and Power, (Manchester University Press, Manchester, 2024), p. 237.
Henüz yorum yok