•İskoçya’nın kuzeybatısında, Loch Borralie yakınlarında bulunan Demir Çağı‘na ait iki iskeletin beyinlerinin çıkarıldığı ve kemiklerinin alet haline getirildiği, Antiquity dergisinde yayımlanan bir adli arkeoloji çalışmasıyla ortaya çıktı.
Antiquity dergisinde British Iron Age olarak bilinen dönem olan yaklaşık MÖ 800 ile MS 43 arasında yaşanan bu bulgular, binlerce yıl önceki karmaşık ve daha önce bilinmeyen cenaze geleneklerine ışık tutuyor.
British Iron Age olarak bilinen dönemde yaşayan İskoçyalıların ölülerinin beynini çıkardığı ve insan kemiklerini alete dönüştürdüğü, yayımlanan araştırma bulgularıyla kanıtlandı. Bu durum, hem ölüye karşı gösterilen saygının hem de bölgede yaşanan göçlerin anlaşılmasına olanak tanıyor.
İki iskeletten biri yetişkin bir kadın, diğeri genç bir erkek olup Loch Borralie yakınlarındaki taş höyükte bulundu. Kumlu zemin yapısına ve nispeten az akarsuya sahip alanda kemikler bu şekilde iyi korunuyor ve kolayca aşınmıyor.
York Üniversitesi’nden araştırmayı yöneten Laura Castells Navarro, iskeletleri saklayan kutuyu açtığında sıradışı bir şeyle karşılaştığını anladı. Kadının kafatasının ölüm sonrası kasıtlı biçimde kırıldığı ve kafatasının ön kısmında açıkça insan yapımı izler bulunduğu için dikkat çektiğini belirtti.
“Bu izler, kesinlikle hiçbir mantık yürütmüyordu,” diyor Navarro. “Çok paralel, çok keskin ve çok eşit aralıklı – doğal bir süreci andırmıyor.”
Kemiklerde kemirgenler gibi başka nedenlerin ardından araştıran araştırmacılar, kadının ölümünden kısa bir süre sonra kafatasının kırıldığı ve beyninin kazındığı sonucuna vardı. Olağandışı biçimde uzun kemikleri – humerus, ulna ve femur – uçlarına doğru inceliyordu. Kemik incelemesi, kemiklerin kasıtlı olarak sivri noktalar haline getirildiğini, büyük olasılıkla ölümünden çok kısa bir süre sonra yapıldığını ortaya koydu.
Ancak bu saygısızlık nedeniyle yapılmadı. Aksine, tam tersi olabilir.
“Kısmi veya müdahale edilmiş kemikler bulduğumuzda karşı koymaya çalıştığımız teorilerden biri, bu insanların düşman olduğu, sevmediği ve toplumun dışında olduğu fikridir,” diyor Navarro. “Bazen gömme düzeyi o kadar düşük oluyor ki, aslında çukulara atılmış olabiliyorlar. Ancak bu durumda özenle, çok fazla bilgiyle ve hassasiyetle mezara konuldular. Bu saygısızlık eylemi değil; özenli bir eylemdir.”
Bu özenin kadın, toplumunda belli bir saygı ve hayranlığa sahip olduğunu gösteriyor.
Hampshire’daki Danebury tepesi kalesine odaklanan 2016 yılında yapılan önceki bir çalışma, Demir Çağı Britonyalılarının ölü için üç ayrı ritüele sahip olduğunu buldu. Bunlardan biri bedenleri gömüp yıllar sonra kemiklerini almak; ikincisi derin çukulara gömüp parçaları başka yerlere koymak; üçüncüsü ise bedenleri doğaya bırakmak.
Ancak Loch Borralie’deki gibi bedeni manipüle etmeyi içeren saygı rituelelerinin olduğu yönündeki öneri yeni.
Bölgedeki önemli bulgulardan biri DNA ve izotop analizinden geldi. Analiz, iki kişinin birbirleriyle yakın ilişkili olduğunu – büyük olasılıkla anne tarafından ikinci kuzenler – ve birlikte seyahat ettiklerini ortaya koydu. Ayrıca İskoçyalıların Loch Borralie’nin yaklaşık 80 km güneydoğusunda büyüdüğünü ve Orkney (sitenin yaklaşık 175 km güneydoğusundaki adalar) ile Applecross (yaklaşık 225 km güneybatısı) halkıyla genetik bağlantıları olduğunu gösterdi.
Bu durum, insanların topluluklarıyla sınırlı kalmayan, yüksek derecede mobil ve kültürel geleneklerini mesafeler boyunca taşıyan bir insan resmini çiziyor.
“Bu araştırma, herkes Demir Çağı’nda ‘sakinleştiği’ ve doğup büyüyüp ölme fikrini sorgulatıyor,” diyor Manchester Üniversitesi Avrupa tarihi profesörü Dr Melanie Giles. “Yaptıkları hareket ne olursa olsun cesur olmalıydılar ve şüphesiz yeni hikayeler ve fikirlerle geldiler, açıkça yerel ailelerin arasına yerleştikler.”
Navarro, keşiflerin, bizlere çok benzer görünen ancak pratikleri ve ölüyle ilişkileri oldukça farklı olan insanlara ışık tutması açısından “kesinlikle büyüleyici” olduğunu söylüyor. “Size çok yakın ama aynı zamanda çok uzak bir şeye dair küçük bir bakış veriyor.”
Giles, “Bu soğuk vaka adli arkeolojisinin harika bir hikayesi,” diyor. “İlişkiler ve mobiliteyle ilgili samimi detay düzeyini keşfetmeye yeni başlıyoruz. Idag bizi şaşırtabilir ancak bu Demir Çağı ölüm işçileri, bizim cenaze uygulayıcılarımızın karşılığıydı; meşru ama gerekli beden bakımı.”
1 kommentar