Florença Üniversitesi’nden jeobilimci Stefano Tavani ve çalışma grubu, İtalya’nın yer kabuğunun mantoya doğru soyulduğunu ve bu sürecin bölgedeki depremlerin çoğunun arka planını oluşturduğunu ortaya koyan yeni bir araştırma yayımladı. Yapılan incelemeye göre, Apennin Dağları’nın uzayan sırtı boyunca yaşanan sismik aktivitenin büyük kısmı, bir levhanın başka bir levhanın altına gömülmesi değil, yer kabuğunun alt katmanının parçalanıp aşağı süzüldüğü bir mekanizma tarafından tetikleniyor.
Tavani, araştırmanın baş yazarı olarak bu hareketin klasik bir dibe batma sürecinin son evresinde gerçekleştiğini vurguladı. Afrika levhasının kuzeye doğru itmesiyle oluşan baskı, bölgenin jeolojik yapısının temel motoru olarak çalışırken, asıl deprem üreticisi olarak görülen farklı bir güç, yer kabuğunun soyulması biçiminde kendini gösteriyor.
İtalya’nın Jeolojik Haritasının Ardındaki Güçler
Avrupa ve Afrika levhalarının arasında yer alan Akdeniz bölgesi, tektonik mikro levhalar ve dağ sırtlarının bir mozaikinden oluşuyor ve jeolojik yapısı son derece karmaşık. Afrika levhasının kuzeye doğru itmesi, kabuğu sıkıştırarak milyonlarca yıl önce var olan Tethys okyanusunu Apennin Dağları’nın altındaki mantoya gömmeye zorladı. Bu hareket yaklaşık 50 milyon yıldır sürüyor.
Apennin Dağları boyunca bu süreç, birbirine zıt kuvvetlerin etkileştiği bir durum yarattı. Afrika levhasının Avrasya levhasının altına daldıkça, dibe batma kuşağının sınırı da Afrika levhasına doğru ilerledi. Bu durum, Avrasya tarafındaki kabuğun uzamasına ve incelmesine yol açtı ve iki büyük çukuru meydana getirdi. Daha eski olanı, Korsika ve Sardinya adlarının batısındaki Akdeniz’de yer alırken, yaklaşık 10 milyon yıl önce oluşmuş daha genç olanı, Korsika ve Sardinya’nın doğusunda Tyrrhenia Denizi bölümü olarak tanımlanıyor.
Bu çok geç aşamaya girmiş bir dibe batma sürecinin içinde yaşıyoruz ve tektoniği sürdüren motor artık farklı; bu soyulma hareketi o motorun kendisi.
Stefano Tavani, Florença Üniversitesi jeobilimci ve çalışmanın baş yazarı
Bu iki kuvvetin —çukurları uzatan ve Apennin Dağlarını yükselten— ardındaki itici gücün tam olarak ne olduğu, Tavani’ye göre uzun yıllardır tam olarak netleşmemişti. Bu gizemi çözmek amacıyla, deprem kayıtları ile GPS ve uydu ölçümlerinden elde edilen yeryüzü hareketleri, levha hareketleri modelleriyle birleştirildi.
Soyulma Hareketi ve Depremlerin Kaynağı
Uygulanan modele göre, Apennin Dağları’nın altındaki alt kabuk, parçalanarak mantoya düşüyor. Bu süreç jeolojide “delaminasyon” olarak adlandırılıyor. Araştırmacılar, tam da bu delaminasyonun —bir levhanın diğerinin altına gömülmesinin değil— Apennin Dağları’ndaki sismik aktivitenin çoğunun sorumlusu olduğunu bildirdi.
Tavani, birkaç milyon yıl içinde alt kabuğun düşme sürecini tamamlayacağını ve iki levhanın birbirine kaynaşacağını söyledi. Benzer hareketlerin dünyada başka yerlerde de yaşandığını belirten Tavani, bunlardan biri Yunanistan’ın güneyindeki Hellenik çukurudur. Bu bulguların, “çok geç aşamalı levha tektoniği” niteliği taşıması nedeniyle sonuna kadar benzer sistemlere de uygulanabileceğini ifade etti.
Çalışma, bu ay Communications Earth & Environment dergisinde yayımlandı. Tavani, Petracchini, Billi, Carminati, Molli, Palano, Scognamiglio, Morgan ve Vannucchi isimli araştırmacıların ortak imzasıyla ortaya konan bu sonuçlar, bölgenin deprem riskinin değerlendirilmesinde yeni bir bakış açısı sunarak, gelecekteki sismik olayların anlaşılmasına katkı sağlayabilir.
TARİHÇİ DEĞERLENDİRMELERİ (1)