Antik çağda Avrupa’nın en korkulanmış savaşçılarından biri olarak bilinen Keltler’in topluluklarında kadınların savaşta yer alıp almadığı, tarihçiler ve arkeologlar arasında uzun süredir tartışılan bir konu. Son yıllarda yapılan genetik çalışmaların elit Kelt kadınlarının güçlü konumlara sahip olduğunu göstermesi, mezarlardan bulunan silahlar ve antik metinlerdeki ipuçları bu soruyu yeniden gündeme getiriyor.
Keltler İspanya’dan Türkiye’ye kadar geniş bir coğrafyada yaşıyor, benzer bir dil ve kültür paylaşıyordu. MÖ 390 civarında Roma‘yı yağmalamaları ve onlarca yıl sonra Büyük İskender’in imparatorluğunu fethederken kendilerine icabet etmeleri, onların cesaretleriyle tanındığını gösteriyor. Bu bağlamda arkeologların Kelt mezarlarında sıkça silah bulması şaşırtıcı değil; ancak yıllar içinde bu silahlardan bazıları kadın mezalarında da ele geçiyor ve kadınların bu silahları kullanmış olabileceğine işaret ediyor.
Genetik çalışmaların ortaya çıkardıkları
Kelt kadın savaşçılarına doğrudan cevap vermese de, birkaç son genetik çalışma elit Kelt kadınlarının güçlü roller üstlendiğini gösteriyor. Almanya’daki birkaç Kelt mezasından antik DNA’ya bakan 2024 yılında yayımlanan bir çalışma ve Demir Çağı İngiltere’sindeki mezarların analizini içeren başka bir araştırma, bu topluluklarda kadınların beklenenden daha fazla özerkliğe sahip olduğuna dair kanıt sağlıyor.
Bu bulgular, Kelt kadınlarının Avrupa’nın geri kalanındaki kadın kıyafetlerinden daha fazla güce sahip olduklarına dair metinsel delilleri destekliyor. Pepperdine Üniversitesi’nde beşeri bilimler profesörü olan Jonathon Shaffer, 2002 yılında University of Texas Press tarafından yayımlanan eserinde şunları yazdı: “Kelt kadınları, genellikle Yunan ve Roma dünyasındaki eşleriyle kıyaslandığında daha fazla özgürlük ve fırsatın tadını çıkardı. Bir Yunan eşinin savaş alanında kocasının yanına katılması ya da bir orduyu yönetmesi hayal edilmesi zor; ancak Britanya kraliçesi Boudicca böyle yaptı.”
“Parlayan gözlü” kadınlar hakkındaki renkli alıntı
Olası delillerden biri de, günümüz Fransa coğrafyasında yaşayan Kelt topluluklarından Gal’lerle ilgili oldukça renkli bir antik alıntıdır. MÖ 330 ile AD 395 arasında yaşayan Romalı asker ve tarihçi Ammianus Marcellinus, eserinde şunları yazdı: “Kocasını kavgaya dahil ettiğinde, ondan çok daha güçlü ve parlayan gözlü karısı karşısında bir grup yabancı ona karşı duramaz; özellikle de boynunu şişirip dişlerini gıcırdatıp devasa, beyaz kollarını sallayarak yumrukları tekmeyle harmanlayarak sapanın bükülmüş tellerinden fırlayan mermiler gibi üstüne yağdırırken.”
Bu alıntı başka bir dekle Gal karısıyla uğraşmamanız gerektiğini hatırlatıyor. Ancak Edinburgh Üniversitesi’nde Latince edebiyat ve Romalı tarih profesörü olan Gavin Kelly, bu alıntının kavgaya işaret ettiğini, savaşa değil olduğunu vurguluyor.
Bu alıntıyı Kelt kadınlarının savaşta savaştığı anlamına gelmesi için kullanmamalıyız. Kelt kadınlarının savaşta savaşıp savuşmadığını bilmiyorum, ancak öyleyse bunun nadir olduğunu düşünüyorum.
Gavin Kelly, Edinburgh Üniversitesi Latince Ebiyat ve Romalı Tarih Profesörü
Mezarlarda bulunan silahlar
Liverpool Üniversitesi’nde Keltleri kapsamlı biçimde inceleyen arkeolog profesör Nicola Pope, e-posta yoluyla Live Science’a şunları söyledi: “Avrupa genelinde şimdi küçük bir kadın sayısının silahlarla mezalandığına dair güçlü delillerimiz var.” 2021 yılında yayımlanan bir çalışmada, doğu Fransa’daki 2.500 yıllık bir mezarlıkta bazı kadınların hançerlerle mezalandığı durumları belirtti.
En iyi delillerden bazıları İngiltere’ye ait. Pope, “Şimdi üç tümsek kaleten [bazı] kadınların çatışmaya katıldığına dair kemik kanıtımız var” dedi ve kuzey İngiltere’deki arabayla mezalandırılan kadın savaşçılara işaret eden delillerin bulunduğunu ekledi.
İngiltere’nin güneybatı kıyısındaki Scilly Adaları’ndaki bir alanı inceleyen Historic England’dan üst düzey insan iskeleti biyoloğu Susan Mays, bölgedeki kadınların muhtemelen savaşta yer aldığını söyledi. E-posta yoluyla Live Science’a şunları yazdı: “Demir Çağı hayatında şiddetin sıradan bir parça olduğu konusunda küçük şüphe var; dolayısıyla kadın katılımının olası olduğunu düşünüyoruz.”
Ancak biri savaşta savaştı diye onun “savaşçı” sayılması gerekmiyor. Cork Üniversitesi İrlanda Öğrenimleri Fakültesi’nden öğretim üyesi Taylor, e-posta yoluyla Live Science’a şunları söyledi: “Savaşsal kimlikler hakkında karmaşık düşünmemiz önemli.” Eski ve erken Orta Çağ İrlandasında kadınların savaşçı sayılabilecek sosyal gruplara katılmasına izin verildiğine dair çok az delil bulunduğunu kaydetti.
Eski İngilizler Kelt sayılabilir mi?
En ünlü örnek, MÖ 60 civarında Roma’ya karşı bir isyan önderliği yapan Iceni halkından (İngiltere’deki bir topluluk) Boudicca’dır. AD 61’de Watling Street Savaşı’nda yenilmeden önce Romalara karşı birkaç zafer kazandı; ardından hastalıktan ya da Yakalanmamak için zehir içmekten öldü.
Ancak Iceni’nin ya da İngiltere’deki diğer eski toplulukların Kelt olup olmadığı, tarihçiler arasında tartışılan bir konudur. MÖ 64 ile AD 24 arasında yaşayan antik coğrafyacı Strabo, aslında “İngilizleri Keltlerden ayırdı”. Sheffield Üniversitesi’nden arkeoloji profesörü emeritus Robert Collis, 2003 yılında Tempus tarafından yayımlanan eserinde şunları yazdı: “Kelt” ve “Gal” gibi terimler, Basque gibi Hint-Avrupa dili konuşmayanları da içeren tüm Batı Avrupa halkları için en genel şekilde kullanılmadı.
Ancak eski yazarlar İngilizleri Kelt olarak adlandırmamalarına rağmen, kültürel ve dilsel benzerliklerini not ettiler. Freeman bu düşüncenin izinden giderse, Boudica’yı bir Kelt olarak adlandırmak çok da uzak bir iddia değildir.
Boudica’yı Kelt yerine Britanya’lı olarak adlandırmayı tercih ediyorum; ancak Boudica’nın isyanının İngiltere’deki savaşçı kadınlara dair önemli delillerden biri olduğunu belirtiyorum.
Aldhouse-Green, Cardiff Üniversitesi Arkeoloji Profesörü Emeritus
İlgili gizemler
“İngiltere’de savaş kadınlarına dair Demir Çağı araba mezaları biçiminde arkeolojik deliller var” dedi ve Yorkshire’daki Brigantes halkından, Roma’yla ittifak kurup bölgedeki Romalı karşıtı gruplara karşı savaştığı anlatılan Cartimandua’nın örneğini verdi.
“Evet, İngiltere’de kadınlar özellikle savaşta savaşıyor” dedi. Ancak Avrupa kıtasında savaşan kadınlara dair “daha az delil” bulunduğunu kaydetti.
İngiltere’de savaştaki kadınlara dair deliller çok güçlüdür. Pope, metinlerde Boudica’nın bir ordu kaldırıp üç şehri yakması ve antik yazar Tacitus’un kadınların çatışmayı yönetmesinin sıradan olmadığından bahsettiğini söyledi.
1 yorum