•Kervan nedir ve develerle ilişkisi
Kervan, eskiden kara nakliyatını yapan kafile olarak tanımlanırdı. Nakliyat; at, katır, eşek ve özellikle develer aracılığıyla gerçekleştirilirdi. Kervanlarda bulunan develerin taşıdıkları yük miktarına göre kervanlara “ağır” veya “hafif” gibi adlar verilirdi.
Ağır ve hafif kervanların taşıdığı yükler
Ağır kervandaki develer 300-350 kilogram, hafif kervandakiler ise 170 kilogram yük taşırdı. Bu sayılar, develerin taşıdığı yükün kervanın ağırlık derecesini belirlediğini göstermektedir. Senede bütün kervanlar için yaklaşık 100-150.000 kadar deve kullanıldığı belirtilmektedir.
Büyük hac kervanları
Ağır kervanlardan en büyükleri senede bir defa Şam ve Mısır’dan Hicaz’a giden hac kervanlarıydı. Ayrı ayrı giden bu kervanlardan Şam’dan hareket edenler mal ve eşya haricinde 60-70.000 kişiyi, Mısır’dan gidenler ise 40-50.000 kişiyi bulurdu.
Bu kervanların yürüyüşleri kış ve yaza göre değişirdi. Kışın gündüz gidip gece istirahat eden kervanlar, yazın sıcağın tesirinden dolayı güneş doğduktan iki saat sonra yürüyüşü kesip dinlenmeye çekilir, gece yürürdü. Şam’dan çıkan kervan normal olarak altmış bir günde Mekke’ye vardı. Hac mevsimi geçince mal alarak yolcularla beraber dönülürdü. Gidiş ve dönüşlerde kervanlar temiz, düzlük yerlerde, su kenarlarında ve kervansarayların bulunduğu mevkilerde konaklardı.
Yalnız mal taşıyan kervanlar
Bu büyük kervandan yalnız mal taşıyan Hint ve İran kervanları da vardı. Hindistan’dan çıkan kervanlar, Afganistan-İsfahan yolunu takip ederek Bağdad’a, oradan Halep’e gelirlerdi. İran kervanları ise İsfahan-Tahran, Tiflis-Erzurum yoluyla Trabzon’a gider, oradan gemilerle aldıkları mallarla İstanbul’a getirirlerdi.
Anadolu’nun büyük vilayetleri arasında küçük kervanlar çalışır, mal taşıyarak hizmette bulunurardı. Balkanlarda ise ekseri katırların çektiği kervanlar, sancaklar arasında her mevsimde mal taşırdı. Küçük kervanlar, Temmuz ve Ağustos aylarının dışında muayyen vakit ve zamanlarda mal götürüp getirirlerdi.
Kervanların hızı ve nakliye ücreti
Normal olarak bir kervan günde 50 ila 55 kilometre yol alabilirdi. Nakliye ücreti, mevsime ve eşyanın miktarına göre bir günde sekiz kilo için doksan para ile üç kuruş arasında değişirdi.
Kervanın organizasyonel yapısı
Bir kervanın toplu hâlde hareket ettiği zamanlarda içlerinden biri kervancıbaşı olarak seçilirdi. Emniyetsiz görülen bölgeler dikkate alınarak kervanların hareket ve konaklama dönemlerinde silahlı nöbetçiler görevlendirilir ve gerekli tedbirler alınırdı. Hareket, kervancıbaşının verdiği karara göre düzenlenir; konaklama ve yeniden yola çıkma onun emriyle gerçekleşirdi.
Hareket emri verildiğinde hemen hazırlıklara başlanır ve yaklaşık yarım saat sonra yola çıkılırdı. Kimse beklenmez, zaman geldiğinde büyük bir sükûnet ve düzen içinde hareket edilirdi.
Günümüzdeki karşılıkları
Günümüzde birçok motorlu kara, deniz veya hava vasıtasından meydana gelen nakliyat gruplarına konvoy, filo gibi isimler verilmektedir.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.
1 comment