Auroch’ler, modern sığırların yabani atalarıydı. Bir zamanlar Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika’yı dolaşırlardı. Astăzi ise yoklar. Sonuncusu 17. yüzyılda Polonya’da öldü ve yaklaşık 8.000 yıllık bir azalmanın sonunu getirdi. İnsanlar dünya çapında bu kaybın çoğuna yol açtı. Skandinavya ise farklı bir hikâye anlatır, çünkü hayvanlar orada çok daha erken kayboldu. Lund Üniversitesi önderliğinde yürütülen yeni bir çalışma, bunun nedenini açıklıyor.
Uluslararası bir ekip, auroch kemiklerinden antik DNA inceledi. Kemikler İsveç’in güneyi ve Danimarka’daki bataklıklardan ve yerleşim alanlarından geldi. Araştırmacılar aynı zamanda her dönemde kaç adet radyokarbon tarihli numune ve kemik bulunduğunu da izlediler.
Kemiklerin yaşlarını arkeolojik alanlar arasında karşılaştırdılar. Ardından tüm bunları bölgesel geçmiş iklim, bitki örtüsü ve insan faaliyetleri kayıtlarıyla eşleştirdiler. Nüfus modellemesi son bir doğrulama ekledi.
Auroch’ler son Buz Çağı’nın bitmesinin ardından, yaklaşık 11.700 yıl önce Skandinavya’ya ulaştı. Batı Avrupa’daki bir sığınaktan geldiler. Bu yolculuk maliyetli oldu. DNA, kuzeye hareket sırasında keskin bir nüfus darboğazı gösteriyor. Genetik çeşitlilik, hayvanlar anakara Avrupa’dan Jütland üzerinden yayılırken azaldı, ardından Zealand ve Scania üzerinden tekrar düştü.
Düşük çeşitlilik, daha fazla akraba çiftleşmesi anlamına gelir. Zamanla sürüler stresi atlatabilme yeteneklerini kaybetti. Kopenhag Üniversitesi’nden kıdemli yazarlardan biri olan Mikkel-Holger Sinding, bunun darboğazın ders kitaplarına girecek nitelikte bir örneği olduğunu söylüyor.
Bilim insanları bir zamanlar İskandinavya’daki sürünün yaklaşık 10.000 yıl önce izole edildiğini düşünüyordu. Yeni genetik kanıtlar bunun doğru olmadığını gösteriyor. Anakara Avrupa nüfusuyla temas daha uzun sürdü. İzolasyon yaklaşık 8.000 yıl önce, denizlerin yükselerek kıtaya giden kara köprüsünü sular altında bırakması ve Danimarka-İsveç boğazlarını oluşturmasıyla gerçekleşti.
İnsanlar aynı dönemde yoğun biçimde avlanıyordu. Nüfus modeli klasik bir yükseliş ve çöküş gösteriyor. Bir süre sayılar arttı, ardından hızla ve keskin biçimde düştü. Bu düşüş, yerleşimlerin artması, avlanmanın yoğunlaşması ve yerel kaynakların daha yoğun kullanılmasıyla örtüşüyor. Auroch’ler Danimarka’nın Zealand adasından tamamen kayboldu. İsveç’teki auroch nüfusu çöktü.
Küçük bir grup, İsveç’in güneyinde en az 6.500 yıl öncesine kadar hayatta kaldı. Ormanlar yayılmaya devam ederken hayvanlar sığınaklarda, çoğunlukla avcıların uzak durduğu yerlerde hayatta kaldı. Ardından koşullar tekrar değişti. Luminos arazilerin yerini yoğun ormanlar aldı ve otlak bulmak zorlaştı. Stres, avlanmanın başlattığı işi tamamladı.
Ekip, Skandinavya auroklarının yok oluşuna tek bir nedenin yol açmadığı sonucuna varıyor. Düşük genetik çeşitlilik, yaşam alanı kaybı ve parçalanma ile uzun süreli avlanma baskısı birlikte etkili oldu. Genetik çeşitliliğin azalması tek başına onların ölümüne yol açmadı, ancak zayıflayan sürüler diğer baskılara karşı koymakta zorlandı.
Bulgular, günümüz vahşi yaşam çalışmalarında önem taşıyor. Baş yazar ve Lund Üniversitesi’nde doktora öğrencisi olan Erika Rosengren, bunun gibi eski vakaların hangi türlerin en çok zarar gördüğünü ve insanların çevrelerini şekillendirmeye nasıl başladığını gösterdiğini söylüyor.
Türler nadiren tek bir etken yüzünden yok olur, diyor. Koruma planları birden fazla baskıyı aynı anda ele almalı. Ayrıca, birbirinden ayrı koruma alanları yerine yaşam alanlarını birbirine bağlayan ekolojik koridorları savunuyor. Çalışma, DNA araştırmaları, arkeoloji ve paleoekolojiyi birleştirmenin değerini gösteriyor.
Niciun comentariu deocamdată