Tuğranın Temel Tanımı ve Tarihsel Arka Planı
Tuğra, padişahın ismi ve lakabı bulunan alâmet, imza olarak tanımlanmaktadır. Hat sanatının bir kolu halinde yüzyıllar boyunca usta hattatlar eliyle yazılan tuğra, Türkçede padişahın ismini ihtiva eden özel bir işaret veya padişahın imzası gibi anlamları ifade eder. Aslı Oğuz lehçesinde túğrağ biçimini alan kelime, hükümdarın basılmış imzası anlamına gelmektedir.
Uzun yıllar ilk Sultan Osman Gazi’ye ait bir tuğraya hiçbir yerde rastlanmamıştı. Bu nedenle yakın zamana kadar 36 Osmanlı padişahı olsa bile 35 Osmanlı padişah tuğrası bulunduğu söylenebiliyordu. Nihayet 2026 yılı Temmuz ayında Araştırmacı-Yazar, Yeniçağ Tarihi uzmanı Hakan Yılmaz tarafından New York Metropolitan Art Museum’da tespit edilen Osman Gazi’nin 14.-15. yüzyıllara has türban tipi miğferinin üzerinde onun tuğrasının bilinen ilk ve tek örneği ortaya çıkmıştır.
Yılmaz’ın dikkatli bir okuyuş ve analitik bir çözümleme ile deşifre ettiği bu ilk tuğranın seresinde Osmanbeg bin Han ifadesi yer almaktadır. Orhan Gazi tarafından kullanılan ikinci tuğra ise Orhân bin Osmân ifâdesinden ibâret olup, bu tuğraların yer aldığı belgelerden ilki 724/1324, ikincisi 749/1348 tarihlidir.
Sere ve Kürsünün Metinsel İşlevi
Padişahın kendisi ve babasının isminin yazıldığı kısma taht, kürsü veya sere adı verilmektedir. Halk arasında sele de denilen sere veya kürsünün sözlük anlamı, açık duran başparmağın ucundan işâret parmağının ucuna kadar olan uzaklık demektir. Tuğranın metin kısmı olan bu bölümde pâdişâhın ve babasının adları ile Şah, Han, el-Muzaffer kelimeleri yazılıdır.
Buradan sola doğru uzanarak aşağıdan yukarıya doğru uzayan ve iç içe iki kavisten meydana gelen kısma ise beyze veya sancak adı verilmektedir. Beyzede bin ile Han kelimelerinin ‘n’ harflerinin kıvrılmasıyla meydana gelen ve iç içe yazılan iki kavise bulunur. İç beyze ve dış beyze adı verilen bu iki kavis tuğranın sol tarafındadır. Dâimâ kelimesi bunun ortasındadır.
Tuğ, Zülüf ve Kolların Tanımlanması
Tuğ veya elif, tuğranın yukarıya uzanmış olan mızrak şeklindeki üç elife verilen adıdır. Bunların üzerine flama gibi çekilen kıvrıklara zülüf veya zülfe denmektedir. Tuğranın kolları, hançere veya kol olarak da adlandırılan ve beyzelerin devamı olan, el-Muzaffer kelimesinin üzerinden geçerek tuğranın sağına doğru paralel iki çizgi halinde uzanan kısmdır.
Tuğra, önceleri ahidname, menşur, name-i hümâyun, mülknâme, ferman, vakfiye, berat gibi belgeler üzerine ve ortaya yazılmıştır. Sonraları para, defter ve kâğıtların başına bir hanedan arması halinde bayraklarda, pullarda ve resmi yapılarda da kullanılmıştır. Vesikalarda tevki-i hümayun, nişan-ı hümâyun, nişan-ı şerif-i âlişan, misal-i meymun, alamet-i şerife, tuğra-i garra gibi isimlerle delendirilen tuğra, çekenlere tuğrai, tevkii, nişancı, tuğrakeş ve tuğranüvis gibi unvanlar verilmiştir.
Şehzadeler isimleri ile tuğra çektirir, emirler yazdırır ve bu suretle kendi idareleri altındaki bölgelerde bir padişah gibi hüküm sürerlerdi. Yalnız kendi adlarına para bastıramaz ve namlarına hutbe okutamazlardı. Bu iki imtiyaz yalnız padişahlara aittir.
15 Haziran 1927 tarihinde tuğraların kaldırılması ile ilgili bir kanun hazırlanmıştır.
Bu açıklama, Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve CC BY-SA 4.0 lisansı altında sunulur.
Henüz yorum yok