Türkiye’nin güneybatısındaki antik Kibyra şehrinde bulunan yazılı bir taş, Roma dönemi gelecek okumanın bir penceresini açıyor. Arkeologlar taşı 2024 yılında bir şapelin içinde ortaya çıkardı. Articolo, hayvan kemiklerine dayanan bir kehaneti kaydediyor; bu uygulama eski çağlarda güney Küçük Asya’da yaygındı.
Kireçtağı blok, Kibyra’nın antik agora‘sının üçüncü basamağından geldi. Dört yanı da hanete bağlı yazılarla kaplıdır. Articolo, Roma şehirlerinde yaşayan insanların hayatları hakkında cevaplar arama biçimlerine dair kayıtlara katkıda bulunmaktadır.
Şenkal Kileci, Nihal Tüner Önen ve Şükrü Özüdoğru’nun çalışması, Kibyra yazısını yakın şehlerden bulunan benzer buluntularla karşılaştırıyor. Araştırmacıların eseri, anıtı aynı uygulamanın yerel varyantlarıyla birlikte daha geniş bir bölgesel öze bağlıyor.
Bu tür gelecek okuma için insanlar küçük ayak kemikleri koyun, keçi ve dana kemiklerini kullanıyordu. Uygulamaya astragalomansi deniyor. Her kemiğin dört yanı var ve her birine bir numara atanmış: 1, 3, 4 veya 6.
Sık kullanılan yöntemlerden birinde bir kişi beş kemigi aynı anda atardı. Atıştan gelen numaralar toplanır, ardından bir taşa kazınmış bir sonuçla eşleştirilirdi. Hanet, her biri bir mesajla bağlantılı 56 olası sonucu listeliyordu.
Bazı mesajlar insanların planlarına göre hareket etmesini teşvik ediyordu. Başkaları ise sabrı tavsiye ediyor veya belirli seçimlerden kaçınmayı uyarıyordu. Metinler; yolculuk, ticaret, para, hastalık ve anlaşmazlık gibi günlük konularla ilgileniyordu. İnsanlar uzakta bir hanet yerine halka açık yerlerde rehberlik arayabiliyorlardı.
Hermes, bu gelenekte önemli bir rol oynadı. Yunan tanrısı; ticaret, kâr ve kuraya bağlandı. Kibyra yazısında ayrıca Zeus, Athena, Apollo ve Asclepius da yer alıyor.
Bir yanı üzerindeki daha büyük yazı, anıtın ardındaki armağanı kaydediyor. Bir hayırsever haneti, bir Hermes heykelini, onun kaidesini ve yapının diğer parçalarını ödedi. Metin, kişinin bu maliyetleri kendi kişisel fonlarından karşıladığını söylüyor.
Benzer anıtlar, güney Küçük Asya’daki halka açık alanlarda ayakta duruyordu. Agora, tüccarların ve diğer ziyaretçilerin toplandığı şehir hayatının meşgul bir parçasıydı. Oraya yerleştirilen bir hanet, insanların normal bir gün içinde onu danışmak için kolayca ulaşabilecekti.
Taş daha sonra bir şapelin duvarının bir parçası oldu. Bu yeniden kullanım, blok orijinal ortamında artık ayakta durmasa da yazının korunmasına yardımcı oldu. Araştırmacılar, agora’nın anıtın ilk yeri olduğuna inanıyor.
Kibyra yazısı, diğer bilinen hanet yazılarıyla birçok ortak özelliğe sahip olsa da, sözcükler her zaman aynı değildir. Bazı satırlar dilbilgisi hataları veya ritim değişiklikleri içeriyor. Yazarlar, bu tür farkların taş oymacıları metni kopyaladığında veya yerel varyantların zamanla değiştiğinde ortaya çıktığını öne sürüyor.
En yakın eşleşmelerden biri Kremna’dan bir hanet. Termessos, Ormeleis ve Adada’dan gelen metinler de güçlü bağlantılar gösteriyor. Kibyra anıtı, atış sonuçlarının tam kümesini korurken, diğer örneklerin metninin bazı parçaları kaybolmuş.
1 commento