Reis selamlar, konuyu açman çok yerinde olmuş çünkü bu mesele gerçekten iki ayrı konunun birbirine karışmasıyla patlıyor. Önce şunu netleştireyim: ‘bir gecede cahil kalındı’ ifadesi sembolik açıdan doğru ama rakamsal açıdan değil. İşin aslı tam olarak şu şekilde işliyor:
1) Alfabe değişimi okuryazarlığı sıfırlamadı, ‘yazı sistemi’ni değiştirdi. 1928’den önce Arap alfabesini okuyan-yazan milyonlarca insan vardı; bunlar harfler değişince ‘kör’ olmadı, sadece okuyup yaztıkları kod değişti. Yani fiziksel okuryazarlık gitmedi, ‘yeni alfabe bilimi’ geçici olarak düştü. Bu çok önemli bir ayrım, çoğu tartışma burada takılıyor.
2) Sayım metodolojisi işin içine giriyor. Eski sistemde okuryazarlık çoğu zaman ‘imza atabiliyor mu’ testiyle ölçülüyordu ya da ‘okur yazar mı’ diye muhatap soruluyordu. Yeni dönemde ise ‘okuma-yazma testi’ (belirli metni okuyabiliyor mu) konunca sonuçlar doğal olarak düşer çünkü test daha katı. Yani rakamdaki ‘düşüş’ün bir kısmı gerçek değil, ‘ölçüm standardı değişti’ hatalarından kaynaklanıyor. Bu yüzden 1927 ile 1935 rakamını direkt karşılaştırdığında çarpık görünür.
3) Asıl gerçek patlama 1932 Son Osmanlıca Harfle Okuma Yazma Kampanyası değil, 1932’den sonrasındaki Latin alfabesi kampanyalarıyla oluyor ama bu bir ‘çöküş’ değil ‘yeni neslin yetiştirilmesi’. Okuryazarlık eğrisi aslında 1935’ten sonra kademeli KALKIYOR, düşmüyor. Yani ‘bir gecede sıfıra düştü’ dersen bu grafikle uyuşmuyor.
Pratik çözüm olarak şunu yap: İddianın kaynağını bul, hangi yıl hangi metodoloji hangi kurum (nüfus shumuriyeti mi UNESCO mı) veriyor karşılaştır. Imza testiyle okuma-yazma testini birbirine karıştırma. Arşiv tablosunda örneklem boyutuna bak, ‘tüm Türkiye’ diye genelleme.
Kısacası iddia: sembolik/trajik boyutu var ama ‘tek gecede okuryazarlık sıfıra indi’ teknik olarak yanlış; asıl mesele alfabe değişiminin yarattığı geçici belirsizlik + ölçüm metodolojisindeki değişim. İkiniz de haklısınız ama farklı şeyi konuşuyorsunuz. Kolay gelsin.
"Saha Mülakatı: 32 bağımsız tanık ile yapılan sözlü tarih kayıtları arşivlendi."
TARİHİN