500 Yıllık Direnişi Aştı: Kore’nin Yazı Dili Hangul Nasıl Resmi Oldu?

Kore’nin kendi diline özgü, 24 harften oluşan Hangul alfabesi, 1443’te Kore’nin 4. hükümdarı Sejong’un emriyle tasarlanmasına rağmen resmi yazı dili olarak yalnızca 1894’te kabul edildi. Binlerce yıllık Çin karakteri Hanja’nın gölgesinde yüzyıllarca ikinci planda tutulan bu sade yazı sistemi, elit kesimin direnişi, Japon sömürgeciliğinin baskısı ve siyasi değişimlerle birlikte bugünkü resmi statüsüne ulaşmak için asırlık bir yolculuğu geride bıraktı.

Sejong, Kore’nin günlük hayatta daha kolay kullanılabilir, okuryazarlığı yaygınlaştıracak bir yazı sistemine ihtiyaç duyduğunu düşünüyor ve bu hedefiyle alfabeyi tasarlatıyordu. Ancak kralın iradesi, o dönemin eğitimli sınıflarının direnişiyle uzun yıllar boyunca hayata geçemedi. Hangul, 16. yüzyıla kadar yaygın bir kullanım bulamadı; kralın sahneyi hazırlaması, ancak asırlar sonra tamamlanacak bir temeli oluşturdu.

Çin Karakterinin Yüzyıllık Hakimiyeti

İmparatorluk Çin’inin yakınındaki pek çok ülke gibi Kore de uzun süre Çin karakterlerini yazı sisteminde kullandı. Korecede Hanja olarak adlandırılan bu karakterler, M.Ö. 1. yüzyıla dayanan Üç Krallık döneminde ilk kez tanıtıldı ve Hangul’ın benimsenmesine kadar Kore’nin temel yazı sistemi olarak kaldı. Hanja, Koreli aristokratları ve alimlerini Çin kültürünün tüm yönleriyle tanıştırdı; bu bilgiyi Kore kültürüne entegre etme imkânı sundu. Ancak karmaşıklığı nedeniyle, üst sınıflar dışında pek az insan Hanja’yı öğrendi.

Hangul, herkes için tasarlanmış sade bir alfabedir. 10 ünsüz ve 10 sesli harften oluşan 24 temel karakterden, kelimeleri kurarken daha fazla esneklik sağlayan 27 karma karakter türetilmiştir. Her karakterin sabit bir telaffuzu vardır ve başka karakterlerle birleşse bile ses değiştirmez.

Kaynak: TheCollector.com

Bu özelliğiyle Hangul, İngilizce gibi harflerin karıştırılmasıyla farklı sesler üreten bir sistemden tamamen farklıdır. İngilizcede “the” gibi harfler birleşince ses değişebilirken, Hangul’da her karakter kendi sesini korur. Bu basitlik, halkın hızlıca öğrenmesini sağladı.

Elitlerin Direnişi ve Sömürgeci Baskı

Kralın fermanı ve alfabenin sade olması notwithstanding, bu yeni sistem ciddi bir dirençle karşılaştı. Hangul’un asıl muhalifleri Kore’nin alimlerinden ve aristokratlarından geliyordu. Çin karakterlerini öğrenmek yıllar sürüyordu ve bu karakterler, sahiplerinin eğitimli ve saygın konumlarını temsil ediyordu. Onlar için Hanja’yı bırakmak, Çin kültürüyle olan bağlarını koparmak anlamına geliyordu. Bu muhafazakarlar, Hangul öğrenmenin eğitimlerini geçersiz kıldığını düşünüyor ve alfabeye “Eonmun” yani halk yazısı adını veriyordu.

Üst sınıfın çabaları ve direnci nedeniyle Hangul’un kabulü yavaş ilerledi. Hızını artırmak için kralın alimleri, Hangul’u açıklayan “Hunminjeongeum” adlı bir belge yayımladı; ancak bu çaba sonuç vermedi. Halkın basitliğinden yararlanarak yavaş yavaş yayılan “halk” Korecesi, destanlar, popüler hikâyeler ve şarkılarla birlikte çekiciliğini artırdı.

Hangul’un tam etkisi 19. yüzyılda ortaya çıktı. Batı veya Japonya’dan gelen dış müdahale arttıkça, Hangul Gabo Reformları’nın aracı haline geldi. 1894’ten itibaren bu hareket, aristokrat sınıfların kaldırılmasını çağırıyordu ve Kore 1894’te Hangul’u resmi dil olarak benimsedi.

Japon Sömürgeciliği ve Kurtuluş Sonrası

1910’da Japonya, Kore’yi resmen işgal etti ve Kore yarımadasında de facto bir darbenin birkaç yıl sonra gerçekleştiği bir dönemin ardından bu adımı attı. Hızlı asimilasyon sağlamak amacıyla Japonya, Kore kültürünü, Hangul’u da içinde barındıran tüm unsurları bastırdı. Japancası, kamu okullarında ve idari sistemde resmi dil olurken, okullarda Korece ve Hangul ikincil konuma itildi. Bu durum, Koreli çocukların Hangul’a erişimini sınırladı. Kitap ve gazeteler gibi tüm medya ağırlıklı sansürle karşılaştı ve kamu tabelaları Japancasıyla çıkarken Hangul kenarlara itildi.

Gerçek bir değişim, 1945’te Japonya’nın yenilgisi ve Kore’den çekilmesiyle geldi. Japon çabalarına rağmen Hangul’un kullanımı hiç kaybolmamıştı. 1945’te kurtuluşun ardından Kuzey ve Güney Kore, Hangul’u resmi alfabeleri olarak benimsedi.

Kuzey ve Güney’de Farklı Bir Yol

İkinci Dünya Savaşı sonrası Kore, ardından 1950-1953 arası Kore Savaşı, Hangul’un nasıl göründüğüne, yazıldığına ve seslendiğine etki etti. 1950’lerden itibaren başlayan farklı siyasi ve kültürel sistemler, bu değişimleri şekillendirdi. En belirgin fark, Hangul’un yazım biçiminde ortaya çıktı.

Kuzey Kore’de ünsüzler ve sesliler ayrı yazılırken, Güney Kore Hangul’u hece blokları içinde yazıyor. Kuzey Kore’de hükümet, dili “temizlemek” için pek çok yabancı kelimeyi ortadan kaldırmaya çalışırken, daha açık toplumu ve uluslararası ilişkileri nedeniyle Güney Kore daha fazlasını içermeyi arıyordu. Doğal olarak oluşmuş pek çok dilin aksine, Hangul, Kore toplumuna yardımcı olmak amacıyla bilinçli olarak tasarlanmış benzersiz bir yazı sistemidir.