Yeni bir araştırmaya göre, antik Mısır sanatçıları boyalarında hayvan kaynaklı yapıştırıcılar ve bitkisel materyaller kullanıyordu. Araştırma, 1425 BCE ile 400 CE tarihleri arasında üretilmiş 14 eserin incelenmesini içeriyor.
Science Advances dergisinde yayınlanan çalışma, üç Avrupa müzesindeki boyalı eserlerden alınan 28 küçük örneği inceledi. Bu örnekler arasında ahşap tabutlar, duvar resimleri, boyalı kireç taşı ve mumyalara ait objelerle ilişkili alçı bulunmaktadır.
Araştırmacılar, boya bağlayıcılarında ve yapıştırıcılarda bulunan proteinleri incelemek için kütle spektrometrisi temelli proteomik yöntemler kullandılar. Bu yöntem, bazı protein bazlı malzemelerin arkasındaki hayvan türlerini ve dokularını belirlemeye yardımcı oldu.
Sonuçlar, daha önceki çalışmalarda bulunandan daha geniş bir malzeme yelpazesine işaret ediyor. Hayvan yapıştırıcısı içeren çoğu örnekte sığır eti yapıştırıcısı tespit edildi. Diğer örneklerde ise koyun veya keçi, eşek, at ve hatta belki de yabani antiloplara ait proteinler bulundu.
Bulgular ayrıca, çeşitli hayvan dokularından elde edilen kollajeni de ortaya koyuyor. Araştırmacılar, sadece kemiklerin değil, aynı zamanda derilerin ve bağ dokularının da yapıştırıcıların kaynakları arasında yer aldığını öne sürüyorlar.
Beklenmedik bir şekilde, bitkisel proteinler de boyalı malzemelerde tespit edildi. Ekip, boyalı eserlerde daha önce belgelenmemiş olan susam ve moringa proteinlerini buldu. Bu durum, antik Mısır sanatında kullanılan malzemeler hakkında yeni soruları beraberinde getiriyor.
Araştırmacılar, bu bitkisel materyallerin hangi formda kullanıldığına dair ipuçları aradılar. Hem susam hem de moringa, yağ üreten bitkilerdir, bu nedenle kimyasal testler, bitki yağlarını diğer tohum ürünlerinden ayırmaya yardımcı oldu.
Testler, protein açısından zengin bir malzeme ile birlikte az miktarda yağa işaret etti. Bu sonuç, bitki yağının yanı sıra, yağın preslenmesinden sonra geriye kalan protein açısından zengin olan tohum keki olabileceğini gösteriyor. Bulgular, dolayısıyla bitkisel materyalin saf bir bitki yağı yerine, tohum işleme sürecinin bir yan ürünü olduğunu düşündürüyor.
Ekip, bu sonuca ulaşmak için çeşitli yöntemleri bir araya getirdi. Proteomik yöntemlerin yanı sıra, Fourier-transform infrared spektroskopisi ve piroliz-gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi de kullanıldı. Ayrıca bilimsel sonuçlar, arkeolojik kanıtlarla ve antik sanatçıların kullandığı malzemeler hakkındaki bilgilerle karşılaştırıldı.
Çalışma ayrıca, bu belirli bitkisel materyallerin eserlerde neden kullanıldığına dair soruları da gündeme getiriyor. Moringa, antik Mısır’daki dini inançlarla ilişkilendirilirken, her iki bitkisel ürün de sanat dışında başka amaçlarla da kullanılmıştır. Araştırmacılar, bulgularının bu tür malzemelerin kaynakları ve anlamları hakkında yeni sorular ortaya çıkardığını belirtiyorlar.
Hayvan yapıştırıcısı bulguları, antik Mısır boyası çalışmaları için bir diğer detay sunuyor. Farklı hayvanların kollajeni, glueler ve yapıştırıcılar için kullanılmış, her durumda tek bir hayvanın kullanılmadığı görülüyor.
Değerli eserlerden alınan küçük örnekler nedeniyle bilim insanlarının genellikle organik malzemeler üzerine araştırmalar yapmakta zorlandıkları göz önüne alındığında, proteomik yöntemlerin bu tür örneklerdeki proteinleri belirlemek ve biyolojik kaynaklarını izlemek için önemli bir araç olduğu gösteriliyor.
Bu yeni bulgular aynı zamanda koruma çalışmaları açısından da önem taşıyor. Eski boya katmanlarındaki hayvan ve bitki materyallerinin belirlenmesi, konservatörlere bu kırılgan eserlerin incelenmesi ve restore edilmesi sırasında daha fazla bilgi sağlıyor.
Çalışma, antik malzemelerin küçük izlerinde bile ne kadar çok bilginin saklı olduğunu gösteriyor. Boyalı eserlerden alınan birkaç küçük örnek, 1800 yıldan uzun bir süre boyunca Mısır sanatında kullanılan hayvan yapıştırıcıları, tohum bazlı ürünler ve bitkisel proteinler hakkında kanıtlar sunmuştur.
Yayın:
Granzotto, C., Stacey, R. J., Mackie, M., Fulcher, K., Di Gianvincenzo, F., Spencer, N., … Cappellini, E. (2026). Beyond animal glue: Paleoproteomic analysis of paint binders and adhesives in ancient Egypt. Science Advances, 12(35), eady3618. [doi:10.1126/sciadv.ady3618](doi:10.1126/sciadv.ady3618)
Kaynak: Archaeologymag
