Batı Sahra’daki iki uzun “anten”e sahip taş mezarın yaşı ilk kez kesin olarak belirlendi: Yaklaşık 4.400 yıl önce

Arkeologlar, Sahra’nın geniş alanlarında yaygın olsa da nadiren çalışılan bir taş mezar türüne kesin bir tarih belirledi. Girona Üniversitesi ve Sahra Arap Demokratik Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı’ndan oluşan bir ekip, kuzey Batı Sahra’da böyle bir mezarı kazdı. Gömü, yaklaşık 4.417 ile 4.100 yıl önce arasına tarihleniyor.

Kazılan anıtın hava görüntüsü (höyük, anten ve uydu taş höyüğü). Kaynak: J. Soler ve ark., The African Archaeological Review (2026)

Mazar, neredeyse 1.140 kabartmalı kayaya sahip bir kaya sanatı alanı olan Sluguilla Lawash’ın kenarında, Wadi Lawash el Telli’nin yanı sıra yer alıyor. Araştırmacılar, vadide 27 kilometre boyunca 2.068 figür kaydetmiş. Zemin, ülkenin en kurak yerlerinden birinde deniz seviyesinden yaklaşık 600 metre yüksekteki çakıl ovası. Göçebe hayvan yetiştiricileri ancak nadir görülen şiddetli yağmardan sonra burada yerleşiyor.

Araştırmacılar anıta anten höyükü diyor. Üst üste dizilmiş levhalardan oluşan bir başlık, höyükten çıkan iki uzun taş dizisi oluşturuyor. Bu örnek 54,5 metre uzanıyor. Höyük 12,5 x 10 metre ölçülerinde ve 3 metreden kısa yüksekliğe sahip. Antenler kuzeyden 102 dereceye işaret ediyor ve bölgedeki benzer mezarlardaki örüntüyle uyumlu. İnşaatçılar harç kullanmadan yerel kireç taşı kullanmış. Çoğu taş bir metreden kısa olduğu için küçük bir grup mezarı hızlı bir şekilde inşa etmiş olabilir.

Ekip, 5-8 Nisan 2018 arasında kazı yaptı. Rüzgar ve uzaklık kamp kurmayı zorlaştırdığı için höyükün yalnızca yarısını açtılar ve diğer yarısını olduğu gibi bıraktılar. gevşek dış levhaların altında, büyük kireç taşı levhalardan oluşan bir örtü buldular. Bu örtünün altında tek bir kişinin iskeleti yer alıyordu.

Sluguilla Lawash’ın 43. sektöründen, anıta yakın alandan, bir sığır ve deve kuşunu betimleyen kabartmalı kaya. Kaynak: J. Soler ve ark., The African Archaeological Review (2026)

Ceset sırtüstü, başı güneye, bacakları batıya katlanmış şekilde yatıyordu. Hiçbir gömü çukuru görünmedi ve mezarın yeniden açıldığına dair hiçbir işaret yoktu. Diş aşınması 25 ile 35 yaş aralığına işaret ediyor. Pelvis‘in korunamadığı için cinsiyet belirlenemedi. Bir parmak kemiğinde görülen kemik oluşumu, tekrarlayan el işine işaret ediyor. Kemikler o kadar kırılgandı ki ekip yalnızca birkaç uzuv parçası, bazı parmak kemiği ve iki azı dişi geri kazandı.

Yalnızca dört adet halka biçiminde boncuk gömü eşyasıydı; bunlar deve kuşu yumurtası kabuğundan kesilmişti. Bu tür boncuklar Atlantik Sahra’da yaygın olarak karşımıza çıktığı için kişinin kültürü hakkında pek bir şey söylemiyorlar. Bir çökelti örneği yalnızca iki çam polen tanesi içeriyordu; bu, eski manzara hakkında bir şey söylemek için çok az.

Lawash el Telli anten höyüküne gömülen bireyin iskelet kalıntılarının dizilimi. Kaynak: J. Soler ve ark., The African Archaeological Review (2026)

Tarihlendirme yıllar sürdü. 2018’de yapılan testler kemiklerde kolajen olmadığı için başarısız oldu. 2025’te ekip kemigin mineral kısmını denedi. CIRAM laboratuvarında bir humerus parçası günümüzden 4417-4160 kalibre edilmiş yıl verdi ve bir femur parçası günümüzden 4405-4100 verdi. İki sonuç yakından uyumlu. Birleştirildiklerinde gömüyü çoğunlukla 4407 ile 4230 yıl önce arasına koyuyor.

Bu, Atlantik Sahra’da bu mezar türü için ilk mutlak tarihtir. Anten höyükleri, bölgedeki taş gömü anıtlarının ilk döneminin sonlarına, Geç Neolitik Çağ’a yakın konumlanır ve zaman olarak hilal biçimli mezarlarla örtüşür. Bölgede kazılan yalnızca bir diğer anten höyükü vardı: Tasua vadisinde ve içi boşdu. Daha eski gömüler, düşük taşlarla işaretlenmiş basit mezarlar olduğu için, yaklaşık 4.500 yıl önce taş anıtlara geçiş, henüz açıklanamayan gerçek bir değişimdi.

Yayın:

Soler, J., Ventura, H., Rufí, I., Coromina, N., Revelles, J., Saña, M., … Soler, N. (2026). Chronology and funerary practices associated with antennae tumuli in Western Sahara.

The African Archaeological Review