•TheCollector.com sitesinde Jessica Suess imzasıyla yayımlanan habere göre, Roma Cumhuriyeti‘nin son yıllarında geleneksel değerlerin savunucusu konumuna yükselen Marcus Porcius Cato Uticensis — yani Genç Cato — yaşam boyu uzlaşmadan yana durmuş, bu tutumuyla da Julius Caesar’ın dikkatini çeken ve ölümünden sonra cumhuriyetin bir şehidi haline gelen bir figür olmuştur.
Cato, Cumhuriyet’in çöktüğü dönemin son Republican’ları arasında yer alıyor. Bu dönemde Roma siyaseti ve toplumsal normları yıkulurken, çoğu politisyen yeni düzeni kendi çıkarına göre şekillendirmeye çalışırken Cato, senatonun denge mekanizmalarını savundu, seçimdeki rüşvet kampanyalarına karşı çıktı ve askari güçlere sahip generallerin tiyraniğini eleştirdi.
Cato’nun atası Yaşlı Cato (MÖ 234-149), mütevazılığıyla tanınan bir konsül ve sansör olarak geleneksel Roma değerlerinin simgesi sayılıyordu. Yunanlaşmaya karşı çıkan Cato, Latince yazılan ilk tarih eserinin de yazarıydı; hayatının son yıllarında her konuşmasını “Kartaj’ın yıkılması gerekir” sözüyle bitirirdi.
MÖ 95’te doğan Genç Cato, Stoacı felsefenin bir öğrencisiydi. Kamusal kimliğini kasıtlı bir eskiçil ve mütevazılıkla inşa etti: antik kıyafetler giyip en basit beslenerek öz kontrol egzersizleri yaptı ve dönemin gösterişliliğine bilinçli bir karşıtlık kurdu. Bu arada güncel Caesar, son modayı takip etmesiyle biliniyordu.
Sadece 16 yaşında Sibylline Kehanetlerini yorumlayan on iki rahipten biri (quindecimviri sacris faciundis) atanan Cato, MÖ 72’de Spartacus isyanına karşı deneyim kazandı ve MÖ 67’de askari tribün olarak görev yaptı.
MÖ 64 için kestör seçilen Cato, devlet hazinesinde çalışırken felsefi inançlarını kullanarak finansal yolsuzluğu mahkûm etti, sahtekârlığı azalttı ve uzun süredir tahsil edilemeyen devlet alacaklarını topladı; bu da ona dürüstlük itibarı kazandı.
Plebeian olan Cato, MÖ 62 için Tribune of the Plebs (Halkın Tribünü) seçildi. Bu sıradan Caesar ile karşılaştı: Caesar praetor-electionadaydı ve MÖ 63’ün sonunda Catilinarian Komplosu ortaya çıktı.
Konsül Cicero komplocuları tutuklayıp idam edilmesini önerirken, Caesar meşhur affedici tavrıyla onları hapsedmeyi savundu çünkü mahkûmesiz Roma vatandaşı öldürmek yasadışıydı. Cato, onların vatandaşlıktan çıkarıldığını ve öldürülmeleri gerektiğini öne sürdü; görüşü kabul gördü.
Cato ayrıca Caesar’ın affediciliğinin komplo ortaklığı kanıtı olduğunu da ima etti. Yıl içinde pontifex maximus — Roma’nın en eski ve saygın makamlarından biri — olmak için agresif, pahalı bir kampanya yürüterek büyük boraca giren Caesar’a muhafazakâr siyasetçinin zaten düşmanlığı vardı.
Göreve resmen başladığında Cato tahıl yardimini genişletmeyi önerdi. Bu halkçı bir hamle olsa da, kanunu senatonun desteğiyle getirerek halkın koruyucuları olarak öne çıkardı. Ayrıca Pompey’in Catiline’e karşı komutanlık yapmasını ve absentia (kayıtsız) konsül seçilmesini engelleyerek halkçılara karşı çıktığı bir örnek verdi.
MÖ 61’de Caesar İspanya’nın valisi olarak Romadan ayrıldı, Pompey ise döndü. Yeni boşalan pozisyon için Cato’nun yeğenlerinden biriyle evlenmek isteyen Pompey’in teklifini reddeden Cato, siyasi niyetlerini belli etti ve ilkelerine uymayanlarla uzlaşmayacağını gösterdi.
MÖ 60’ta Pompey’in askerlerine arazi verilmesini ve Mithridates’e karşı kazandığı zaferden sonra doğu düzenlemesinin onaylanmasını engelleyen Cato, Crassus’un önderlik ettiği vergi sözleşmelerini yeniden müzakere etme planlarına da filibuster taktikleriyle mani oldu.
MÖ 60’ın Haziranında Roma’ya dönen Caesar, İspanyadaki zaferleri için bir triumph (zafer alayı) kutlayabilmek adına komutadan vazgeçmeden konsül adaylığını ilan edebilmesi için izin istedi. Böyle bir muafiyet sık verilen bir durumdu ancak Cato bu talebi tekrar filibuster ile blokladı.
Caesar, triumphdan vazgeçip konsül seçilince Cato, onun konsüllük sonrası potansiyel şöhretini sınırlamaya çalıştı. MÖ 59 için konsül olanın zenginleşme ya da askari şöhret imkânı olmayan “İtalyanın ormanları ve köy yolları” proconsular bölgelerini almasını sağladı.
Bu üç olası müttefik, Cato’nun onlardan hiçbirine uzlaşmadan yan durmasıyla tetiklenen bir ittifaka — bugün Birinci Triumvirat olarak bildiğimiz düzenek içine çekildi. Bu da Cato için ciddi bir taktik hatasıydı.
Cato, kariyerinin tamamında halkçıların kendisi bozuk saydığı sistemden faydalanmasını önlemek için engelleyici taktikler kullandı; bu en çok Caesar’ın MÖ 59 konsüllüğünde ortaya çıktı. Bu yıl konsül ortaklığı, Cato’nun oğlu Carfurnius Bibulus ile paylaştı.
Caesar’ın konsül olarak ilk önerdiği yasası, Pompey’in askerleri ve yoksullara kamu arazisi dağıtmaktı. Senata olumlu bir kanun sundu; Cato ise oturum sonuna kadar konuşarak oyu bloklamayı planlayarak filibuster ile kanunu kapattı.
Bu taktikten rahatsız Caesar, Cato’nun tutularak hapsedilmesini emretti. Caesar’ın lictorları tarafından götürülürken Cato, senatonun dışındaki kalaya konuşmasını haykırmağa devam etti; bu Caesar için felaket oldu çünkü senatörler güçlü taktiklerinden rahatsızlanıp salonu terk etti ve Cato o akşam serbest bırakıldı.
Yeni bir yaklaşım gerektiren Caesar, arazi kanununu doğrudan halka sundu. Konsül ortağı Bibulus başta kanuna veto koydu; ardından her gün kötü alametler gördüğünü, dolayısıyla oy kullanılamayacağını dinî gerekçelerle ilan ederek yasayı blokladı.
Cesar onu görmezden geldi, oyu için tarihi belirledi ve kalayı kontrol etmek için Pompey’in askerlerini Forum’a yığdı. Bibulus, Cato ve desteklileri oyunun meşru olmadığını açıklamaya gelince muhafazakârlara salındı ve Forum’dan sürüldü; oy kullanıldı ve kanun geçti.
Konsüllüğünün geri kalanında Bibulus evinde kaldı, halk işine katılmayı reddedip kötü alametleri bildirmeye devam etti. Bu sırada Cato Caesar’ı açıkça eleştirdi: tek konsül olarak yasadışı yönettiğini ve tiyranik hırsları olduğunu savundu.
Cato’nun rağmen Caesar tüm yasalarını geçirmeyi başardı — Pompey’in doğu düzenlemesini onayladı, Crassus’un vergi kanununu kabul etti ve proconsular olarak Illyricum, Cisalpine Gaul ve Transalpine bölgelerini aldı. Ancak bir etkisi oldu: MÖ 59 sonuna kadar triumvirler popülerliğini kaybetmişti ve Caesar’ın İtalya yerine Gallia’ya gitmekten büyük ölçüde memnun olması muhtemeldi.
Cato, MÖ 59’da yeterince sorun çıkardığı için triumvirler onu Romadan uzaklaştırmaya karar verdi. Başkente götürmek için ona MÖ 58’de Kıbrıs krallığını ilhak etme zorunlu diplomatik bir görev düzenlediler.
Kişisel ideallerine sadık kalan Cato, çoğu Roma valisinin yaptığı gibi kendini zenginleştirmek yerine devlet hazinesine büyük bir hazine getirip kendisi için hiçbir şey almadan MÖ 56’da Romaya döndü. Bu da ona MÖ 54 için praetorluğu kazandırdı; bu sıradan siyasi rüşvet ve yolsuzluğa karşı kampanya yaptı.
Geleneksel Roma erdemleri Cato’yu saygın kıldıysa da, bu kampanya seçmenleri uzaklaştırdı: oyları almak için rşvete dayanan aristokratlar ile bu rüşveti gelir kaynağı olarak kullanan sıradan halk. MÖ 51’de konsül aday olunca kaybetti.
Bu yıllar boyunca triumvirlerle minimal başarıyla mücadele etti. Ancak Crassus’un MÖ 53’teki ölümünden sonra Pompey’i iki kötü arasından daha azı olarak görüp ona Caesar’a karşı hizalanmasını teşvik etti.
MÖ 52’de kalabalık şiddeti seçimleri bozunca Pompey’in diktör ilan edileceği korkusu doğdu. Cato, onu diktör atamak yerine Pompey’i tek konsül yapmayı öneren ana isimdi; bu temelde aynı şeydi ancak hukuki çerçeveler Pompey’i senata borçlu kıldı ve ayrıca Romadaki kalabalık şiddetine karışan Caesar’ın müttefiklerini ezmesine zorlayarak triumvirler arasına son bir uçurum açtı.
Cesar’ın Gallia seferleri boyunca Cato, generelin geri çağrılması için çalıştı. MÖ 55’te Caesar’ın ordusunun 400.000’den fazla Almanı öldürmesinden sonra Caesar’ın kendisini savaş suçları için Almanlara teslim etmesi gerektiğini bile öne sürdü.
MÖ 51’e gelindiğinde Gallia’daki savaşın kazanıldığı ve dolayısıyla Caesar’ın komutanlığının sona erdiği iddia etti; Roma’ya dönüp kaçınılmaz şekilde mahkûme edilmesi gerekiyordu. Kendi siyasi hayatta kalması için Caesar sonunda Rubicon’u geçip ordusuyla İtalya’ya yürümek zorunda kaldı.
Bu, hem Roma hem de Cato için bir dönüm noktasıydı. Her zaman Caesar’a karşı çıkıp kesintisiz bir yaklaşım benimseyen Cato, şimdi Romaya iç savaşın çökacağını fark edince müzakere ve barış savundu. Pompey ve senatör müzakereyi reddederken Cato, Roma için kamusal yas tutma pozisyonu aldı: saçını kestirmeyip sakalını traş etmeyi, mersiyelik kıyafet giymeyi ve tüm fiziksel hazlardan kaçınmayı bıraktı; hatta Caesar’ın şartlarını kabul etmek pahasına barış savundu.
Savaş kaçınılmaz olunca, senato Yunanistana kaçmadan önce Cato cumhuriyet liderliğinin hiçbir Roma vatandaşı savaş alanında öldürülmeyecek ve Roma’ya tabi hiçbir şehrin yağma edilmeyeceğine dair yemin etmesi için bir kararname önderlik etti.
Cato sonra Pompey ve Republicanlarla birlikte Romayı terk etti. Başta Sicilya‘nın ve Roma’nın önemli tahıl kaynağının savunmasını aldı; Plutarch, karamalığını gidermek ve moral yükseltmek için uzaklaştırıldığına işaret ediyor. Caesar’ın vali Sicilyaya gelince Cato, Roman canlarını feda etmek yerine tahliye etme tartışmalı kararını verdi.
Cato Pompey ile birleşip Dyrrhachium’daki belirsiz Republican zaferine katıldı; ordusu kutlarken Plutarch’a göre Cato her iki taraftan da cesur Roman ölüleri için açıkça ağladı. Bu yüzden Pompey, Caesar’ı Pharsalus’a doğru kovalarken Cato’yu geride bıraktı; burada Republican güçler ağır bir yenilgi aldı.
Dyrrhachium’daki deniz üssünün komutanında bırakılan Cato, yenilginin haberi geldiğinde Pompey’i Mısıra takip etmeyi planladı. Cicero’ya komutu teklif ettiği aktarılıyor ancak Cicero Roma’ya dönüp Caesar’ın affını istemeyi tercih ederek reddetti.
Cato’nun komutadan vazgeçmek için birkaç kez teklif ettiği, iç savaşa ilgisi olmadığını yansıtan aktarılıyor; Cicero ve diğer ayrılanların gitmesine izin verdikten sonra denize açıldı. Afrika’ya giderken Mısırdaki Pompey’in öldürülme haberini alınca Kuzey Afrikada Metellus Scipio altında hayatta kalan Pompeian güçlerine katıldı.
Scipio Caesar’a savaş alanında karşılanırken, Cato Afrika’daki son major Republican mevzii olan Utica’nın savunmasını aldı. Savunmaları güçlendirdi, asker topladı, tedarik yığıdı ve bekledi. Scipio’nun Thapsus Muharebesindeki yenilgisinin haberi gelince Cumhuriyet cause’unu kaybettiğini biliyordu; ancak etraflarında panikleşen insanlar arasında reportedly sakinliğini korudu.
Utica’nın teslim olacağını kararlaştırdı, ancak kaçmak isteyen herkesin tahliyesini destekledi. Plutarch’a göre, her şey yolunda ve Caesar’ın gelişini beklerken Cato dostlarını Stoacı felsefe tartıştığı bir akşam yemeğine davet etti; muhtemelen birçok kişi planını sezdi ve Cato’nun intihara gitmemesi için ikna etmeye çalıştı.
B nonetheless onlar ayrılınca, Romalılarca erdemli ölüm sayılan noble suicide’ı arayan Cato kendini karnına sapladı. Hizmetlileri onu kan kaybederken bulup bir doktor çağırdı; doktor Cato’nun yara izlerini dikti.
Cato bilinçlenince dehşete düştü ve reportedly dikişleri yırtıp kendi bağırsaklarını çıkardı. Caesar sonunda Utica kapılarından 13 Nisan MÖ 46’da geçtiğinde Cato’yu canlı bulmayı umdu ancak bunun yerine intihar haberıyla karşılaştı.
Plutarch, Caesar’ın “Cato, sen benim hayatımı korumaya karşı gösterdiğin kıskançlığı senden ölümünü kıskanıyorum” dediğini aktarıyor. Bu, Caesar’ın bağışlayıcı ediciliğinin bir simgesi olarak Cato’yu affetmeyi ve onu şehide dönüşmesini önlemeyi umduğunu ima ediyor; ancak Cato son uzlaşmazlık eylemiyle bunu altüst etti.
Cato derhal Republican cause’unun şehidi oldu; Cicero ve Brutus tarafından Stoacı felsefeci olarak geleneksel Roma değerlerine kesintisiz desteği için övüldü. Bu nedenle hikâyesinin gerçeği hızla bulandı, senator bir simgeye dönüştükçe. Mirası o kadar tehlikeli bulundu ki Caesar, Cato’yu hırsız, içici ve erdemden çok daha kibirli olarak nitelendiren bir polemi yazdı; ancak metni günümüze ulaşmadı ve reportedly iyi karşılanmadı.
Cato’nu geleneksel Roma erdeminin savunması, Augustus’un principate’ini şekillendirme biçimini etkilediği düşünüyor: Roma geleneğine saygı ve Roma erdemlerini teşvik etti. En kötü imparatorlar altında Roma Stoacıları, Stoic Opposition örneği olarak Cato’ya yöneldi.
Ne kadar pahasına olursa olsun ilkelerine sadık kalmak bir simgesi olarak kutlanan Cato için maliyet ne kadar yüksekti ve Cumhuriyet için?
No comments yet