İpekten Örgülü Kutsal Bronzlar: Sanxingdui’de 3.000 Yıl Önceki Buluntular İncelendi

3.000 yıldan fazla bir önce, Çin’in Sichuan Eyaleti’nde Sanxingdui’de yaşayanlar, ipeği büyük ölçekte ritüellerinde kullandı. Araştırmacılar Jianbo Guo, Ruochen Ge, Lu Yang ve arkadaşları, kazı alanından bulunan nesnelere yapışan kumaz izlerini çalışarak bu sonuca ulaştı.

Sanxingdui maskeli bronz başları. Kaynak: RG72, CC BY-SA 4.0

Araştırma, Antiquity dergisinde yayımlandı ve ipeği MÖ 1300-1046 tarihleri arasındaki Geç Shang dönemine tarihlendiriyor. Sanxingdui, antik Shu kültürüne aittir. 1986’da kazılan iki sunak çukuru 780’den fazla bronz içeriyordu ve 2019 ile 2022 arasında altı çukur daha açıldı. Ekip, K2’den K8’e kadar olan çukurlardan 101 nesne üzerinde ipek artığı buldu. Bronz, 28 kap tipinden 94 parçayla listede ilk sırayı aldı. Altın, yeşim ve fildişi eşyalar da izler taşıyordu.

Elektron mikroskobu görüntüleri, pürüzsüz yüzeylere sahip, pulları olmayan ve yaklaşık 10 mikrometre genişliğinde lifler gösterdi. Her lif yuvarlak, üçgen bir kesite sahipti. Bu özellikler böğürtlen ipeğine uyar. Kızılötesi testler protein saptadı ve sık dokuma hayvan tüyünü elendi. Yaş, liflere zarar vermişti ve toprak onların üzerinde kalsiyum karbon ve silik bileşenler biriktirdi.

Bazı parçalarda renk günümüze ulaşmış. Bir örnekte, demir minerali olan ve okra olarak kullanılan hematit, kırmızı lekeler olarak ortaya çıktı. Aynı kumaztaki sarı lekeler ise kalsit; genellikle beyaz olan ve büyük olasılıkla topraktan lekelenmiş bir mineral. Kalsit, yüzey boyunca kalın, sıkışık taneler halinde yer aldığı için ekip, mineralin bir boyası sabitleyici değil bir kaplama işlevi görmüş olabileceğini düşünüyor. Başka bir örnekte, rengin liflerin içine işlediği koyu kırmızı bir alan vardı. Lazer tabanlı Raman testleri organik bir boyaya işaret ediyor, ancak ekip bu rengi veren bitki veya böceği belirleyemedi.

Sanxingdui kazı alanının konum haritası (a) ve plan görünümü (b); c) kazı sırasında sekiz sunak çukurunun fotoğrafları. Kaynak: Sichuan Eyaleti Kültürel Hazineler ve Arkeoloji Enstitüsü, J. Guo ve ark., Antiquity (2026) kaynaklı. CC BY-NC-ND 4.0

Beklenen kumaşların çoğu düz dokuma olup birkaçında ise kumaş benzeri bir dokuma görülmektedir. İplik sayıları büyük ölçüde değişmektedir. Maskelerden birinin kaşındaki kumaş gevşek olup santimetrekare başına 12 x 12 iplik içermektedir. Yuvarlak bir bronz süslemeye ise düz ipek 85 x 40 iplik oranıyla işlenmiştir. Bazı iplik sayıları, Orta Ovalik’teki Shang dönemine ait Yinxu ve Taixicun sitelerindeki rakamlarla örtüşmekte ya da onları geçmektedir. Geç Shang döneminde Shu dokumacıları, bölgenin merkezindeki ustalık düzeyine ulaşmışlardır.

Kumaşların konumu bir hikaye anlatmaktadır. Büyük bronz maskelerden biri, sağ göz yakınında dokusu ve durumu birbirinden farklı üç parça ipek taşımaktadır, bu da birden fazla kumaşın kullanıldığını göstermektedir. Bir süslemeye ise beş kata kadar ipek yerleştirilmiştir. K3 çukurunda ipek yalnızca nesnelerin altında, yaklaşık 0,20 metre yüksekliğinde bir bant halinde bulunurken, K7 çukurunda bu bant yaklaşık 0,10 metre yüksekliğindedir ve yalnızca ızgara biçimli bir bronz nesnenin her iki yanında da ipek mevcuttur. Nesnelerin törenlerde kırıldığı ya da yakıldığı göz önüne alındığında, araştırmacılar ipeğin bilinçli bir şekilde yerleştirildiği sonucuna varmaktadır. İnsanlar nesneleri sarmış, örtmüş ya da korumuş ya da ipeği kendi başına bir armağan olarak sunmuştur.

Ipek üç farklı durumda günümüze ulaşmıştır: minerallerle değiştirilmiş, yanmış ya da iyi korunmuş. Bronzdan gelen bakır, mikropların oluşumunu yavaşlatıp lif malzemesini minerallerle değiştirdiği için içi boş yeşil ipek lifleri bırakır. Aynı bakır aynı zamanda parçalanmayı da hızlandırır. Bir fil diyi üzerindeki ipek, uzun süreli ısının etkisiyle siyahlaşmış ve kırılgan bir hal almıştır. Bir başka artıktan bir yüzde mineral dolgu, diğer yüzde ise yanık bulunduğu için, defin ortamındaki küçük değişikliklerin her sonucu biçlendirdiği anlaşılmaktadır.

Siteden bulunan iğne halkaları ve ağ ağırlıkları, yerel dokumacılığa işaret etmekte, ancak ipek üretimine dair doğrudan bir kanıt henüz bulunmamaktadır. Siteden sistematik bir yazılı kayıt da elde edilememiştir. Shu’ların yazmış olmaları durumunda, araştırmacıların belirttiği gibi ipek bir yüzey işlevi görmüş olabilir; ancak bu, bir bulgu değil, yalnızca bir olasılık olarak sunulmaktadır.

Publication:

Guo, J., Ge, R., Cai, Q., Tian, J., & Yang, L. (2026). Silk and sacrifice at Sanxingdui: early evidence of silk use in ancient Shu, south-west China.

Antiquity

, 1–18.