Mpumalanga’da Bir Sığınağa İlk Boyalı Kayalık Sanatı Bulundu

Arkeologlar, Güney Afrika’da daha önce kaydedilen ilk stensilleme temelli kaya sanatını bildirdi. İki küçük figür, Güney Afrika’nın Mpumalanga eyaletinde Carolina kasabasına yakın, La Rochelle adlı bir sığınağa oturuyor. Witwatersrand Üniversitesi’nden David Pearce ve Cambridge Üniversitesi’nden Kiah Johnson, buluntuyu Güney Afrika Arkeoloji Bülteni’nde tanımlıyor.

Güney Afrika’da ilk stensilleme temelli sanat. Kredi: David Pearce

Bu bölgede ressam’lar çoğunlukla fırça veya parmak kullanıyordu. Stensilleme, boyanın bir nesnenin etrafına sürülerek kayada çıplak bir biçim bırakması yöntemi burada daha önce kaydedilmemişti. Dünyanın diğer bölgeleri bu yöntemi iyi biliyor. El stensilleri, Buz Çağı Avrupa mağaralarında ve Çin, Endonezya, Papua Yeni Gine ve Avustralya’da karşımıza çıkıyor. Mısır‘da ise küçük el stensilleri, bir zamanlar bebek eli sanılmış, daha sonra kertenkele ön ayaklarıyla eşleştirilmiş. Kuzey Avustralya’daki bir alanda sanatçılar, büyük olasılıkla arı mumundan kalıplar kullanarak ölçeklendirilmiş stensiller yapmış.

La Rochelle, bölge için büyük sayılır; yaklaşık 30 metre uzunluğunda ve 5 metre derinliğinde. Yüksek arazideki sığınmalar çoğunlukla sığdır ve resimleri solmuş, az bulunur. Burada duvarlar, eland, hartebeest, küçük geyik ve insansı figürlerin ince çizgili fırça resimlerini taşıyor. Anna Steyn alanı 1995’te, Mduduzi Maseko ise 2020’de tekrar kaydetti; ancak ikisi de stensilleri not etmedi.

La Rochelle kaya sığınağının fotoğrafı. Betonlanmış zemin, kilise sıraları ve geçici bir vaaz kürsüsü dikkat çekiyor. Resimler sığınağın boyu boyunca dağılmış. Kredi: David Pearce

Figürler yaklaşık 9 santimetre boyunda ve ham çizim çizgileri gibi görünüyor; belirsiz başlar ve çizgi biçiminde bir gövdeden sarkan eklemsiz kollarla. Her biri, kırmızı boyanın içinde çıplak kaya olarak beliriyor. Boya, iki figür arasnda en kalın, uzaklaştıkça inceliyor ve yoğun bölgelerin etrafında küçük lekelerden oluşan bir hale oluşuyor. Fırça veya parmak resimlerinde olduğu gibi sert bir dış hat görünmüyor. Pearce ve Johnson bunu, sıvı boyanın tek bir olayda bir kalıp üzerinden üflenerek ya da sıçratılarak uygulandığı şeklinde yorumluyor. İşaretler soluktur ve bu da önceki kayımları açıklamış olabilir. Ekip fotoğraflarını D-stretch yazılımıyla keskinleştirdi.

Şablonun ne olduğu kimse tarafından bilinmiyor. Şekiller doğal hiçbir şeyle eşleşmediğine göre, bir nesnenin şablon olarak kullanılmış olması gerekir. Arı mumu bir olasılık. San halkı bal toplar ve arılar, San inancında sembolik bir ağırlık taşır. Yine de burada insanların mum nesneler yaptığına dair bir kanıt yok. Toprak, oyma ahşap veya kemik, sepetçilik ve kesilmiş deri aynı ölçüde uygun.

La Rochelle’deki iki stensil figürünün fotoğrafı. A. Orijinal fotoğraf; B. Aynı fotoğraf, LDS renk alanında D-stretch yazılımı kullanılarak değiştirildi. Ölçek cm cinsinden. Fotoğrafın sağ tarafındaki beyaz çizgiler, yakın zamanda kazınmış grafitilerin parçalarıdır. Kaynak: David Pearce

Tarihlendirme de tıkanıp kaldı. Stensiller herhangi bir resimle örtüşmüyor, dolayısıyla önceden mi, sonradan mı yoksa diğerleriyle aynı dönemde mi oluştuğunu söylemenin bir yolu yok. Güney Afrika’daki diğer yerlerdeki doğrudan tarihlendirme, resimlerin bir shelter içinde yüzlerce yıl boyunca, bazen bin yıldan fazla bir sürede birikmesini gösteriyor. Boyut da bir ipucu vermiyor. Bölgedeki tüm resimler gerçek boyuttan belirli ölçüde küçük, dolayısıyla 9 santimetrelik figürler tam da buna uyuyor.

Shelter büyük ölçüde değişti. Yazarlar stensillerin avcı-toplayıcılar tarafından yapıldığından emin değil. Eğer yaptıysa, şablonun yapılması bir ritüel eylemi olabilirdi; çünkü San geleneğinde boya üretimi de böyle bir eylemdi. Diğerlerinin Mpumalanga ve yakın çevresinde daha fazla örnek aramasını umuyorlar. Daha büyük bir küme, araştırmacılara bu fikirleri test etme imkanı sağlar.

Yayın:

Pearce, D. G. & Johnson, K. (2026). First report of stencilled rock art in Mpumalanga, South Africa.

South African Archaeological Bulletin.