Kazakistan’ın güneyindeki Kızılorda Bölgesi’nde bulunan ortaçağ şehri Kesken-Kuyuk’ta yapılan kazılarda yeni binalar, birden fazla inşaat dönemi ve bir dizi ibadet mekânı tespit edildi. Kazaly ilçesindeki bu kapsamlı arkeolojik alanda ortaya çıkan bulgular, ortaçağ kaynaklarında adı geçen Huvara şehri olabileceği düşünülen önemli bir kent merkezi hakkında yeni kanıtlar sunarken, kazıyı yürüten RUTRUM ekibi Huvara ile Kesken-Kuyuk arasındaki bağlantının pekiştirilmesi yönünde umut veriyor.
Son çalışmalar, bölgenin kalbi sayılan kale surlarına odaklandı. Araştırmacılar, alanda altı ayrı yapı kalıntısı, birkaç kez tekrarlanan yeniden inşâ izleri ve tek bir odanın içinde ardışık beş katman halinde sıralanmış ibadet mekânları belirledi. Bu bulgular, kent içindeki yapıların zaman içinde defalarca değiştirildiğini ve ibadet alanlarının nasıl dönüştüğünü anlamak için değerli ipuçları sağlıyor.
Kalede Yeniden Bir Bakış
Kesken-Kuyuk, Orta Asya’nın en büyük kentlerinden biri olarak kabul edilen Zhankent’ten daha geniş bir yerleşim alanına sahip. Bölge, ortaçağ döneminde birkaç önemli yerleşimin barındırdığı alt Syr Darya vadisi üzerinde konumlanmış. Kazı alanı, 1946’da Sergei Tolstov’un Khorezm Arkeolojik-Etnografik Ekibi tarafından ilk kez araştırıldıktan sonra, 1960’lı yıllarda ve daha sonraki Kazak arkeolojik projelerinde de incelenmeye devam etti. RUTRUM arkeologları ise 2019’da bu alanda yeni kazı çalışmalarına başladı.
Yerleşim, güçlü bir savunma sistemiyle çevriliydi ve kent merkezi olan kale, merkezî şehir bölgesi olan şahristan ile ana kale merkezinden dışarıda kalan rabad bölge olmak üzere üç ana parçadan oluşuyordu. Araştırmacılar, jeodezik ölçümler, üç boyutlu tarayıcı teknolojisi, fotogrametri ve hava fotoğrafçılığı yöntemlerini kullanarak alanı incelemektedir. Önceki kazılarda seramik, ok uçları, kemikten ve metalden yapılmış eşyalar, cam boncuklar, bronz kolye ve yüzükler, tokalar ve hayvan kalıntıları da ortaya çıkarılmıştı.
Kale, araştırmacıların dikkatini çeken bir odak noktası haline geldi. 2025 saha sezonunda, yerleşimin yükseltilmiş bölümünde, kale olarak yorumlanan yeni bir kazı alanı açıldı. Ekibin burada duvarlar, zeminler, platformlar, ibadet izleri ve birkaç inşâ dönemi kaydetti.
RUTRUM Arkeoloji Ekibi
Şimdi duyurulan sonuçlar, bu tabloya önemli ölçüde daha fazla detay ekliyor. Altı yapı ve ardışık ibadet katmanları, kale içindeki binaların kent tarihinin boyunca defalarca değiştirildiğini işaret ediyor. Bir yapı katmanının içinde bulunan ve iyi korunmuş bir para da, bu yerleşimin bu bölümü için daha kesin bir kronoloji belirlenmesine katkı sağlayabilecek.
Huvara Sorunu
Kesken-Kuyuk’u çevreleyen en büyük sorulardan biri, site ile ortaçağ kaynaklarında adı geçen Huvara şehri arasındaki olası bağlantı. Araştırmacılar, Kesken-Kuyuk’u Huvara ile giderek daha sık ilişkilendiriyor ve arkeolojik bulgular bu hipoteze yeni kanıtlar ekliyor. 2025’te Voyakin, Huvara’da vurulan paranın Kesken-Kuyuk’ta bulunduğunu bildirmişti.
Paralar, uzun süredir çözülmemiş bir tarihsel soruna dair önemli bir ipucu potansiyeli taşıyor. Ortaçağ yazılı kaynakları Huvara’yı anımsatıyor, ancak araştırmacılar şehrin nerede konumlandığını belirlemede zorluk çekti. Kazı alanı, Kazakistan’ın resmi tarihî ve kültürel anıtlar defteri tarafından yaklaşık yedinci yüzyıldan onuncu yüzyıla kadar tarihleniyor, ancak arkeolojik araştırmalar yerleşimin daha uzun bir süre boyunca kullanıldığını gösteriyor.
Bu kimlik belirlenmesi, devam eden arkeolojik araştırmalar için bir konu olmaya devam ediyor, ancak Kesken-Kuyuk’un büyüklüğü ve burada yapılan keşifler, bölgenin önemli bir ortaçağ kent merkezi olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, bulgularının analizini sürdürerek Kesken-Kuyuk için daha kesin bir kronoloji belirlemeye çalışıyor. Alanın daha fazla incelenmesi, bu bölgede ortaçağ Orta Asya’sında kent hayatı, dini uygulamalar ve kültürel bağlar hakkında daha net bir tablo sunabilir.
Son çalışmalar ayrıca şehri besleyen çevreyi incelemeye başladı. Arkeologlar ve uzmanlar, sulama sistemini ve sakinlerin Syr Darya ve Aral Denizi çevresindeki değişen çevre tarafından şekillendirilen bir peyzajda suyu nasıl yönettiğini araştırdı.
Kazakistan’daki çalışmalar, arkeolog Dmitry Voyakin’in liderliğinde yürütülmekte olup, Society for the Exploration of EurAsia’nın da maddi desteğiyle sürdürülmektedir.
Society for the Exploration of EurAsia
Orta Çağ Toparları Bulundu: Belçika’daki Kentin Gizli Hazinesi
Güney Fransa’dan Orta Çağ Demirci Atölyesi Bulundu
TARİHÇİ DEĞERLENDİRMELERİ (1)