Orta Çağlı Çiftçiler Vergide Gerçekten Ne Kadar Ödedi?

Orta Çağ köylüleri mallarının ne kadarını vergi olarak teslim etmek zorundaydı? Bu oran, yaşadıkları döneme ve yere göre büyük ölçüde değişebiliyordu. İsveç’te yapılan araştırmalar, vergilerin olağanüstü düzeylere çıkabildiğini, bazen da köylüleri her yıl 100 kilogramdan fazla tereyağının karşılığı kadar bir yükü omuzlamak zorunda bıraktığını ortaya koyuyor.

Stokholm Üniversitesi’nden ekonomik tarihçiler Dag Retsö ve Johan Söderberg, İsveç’te 1320 ile 1550 yılları arasındaki vergilendirmeyi inceliyor. Scandinavian Journal of History‘de yayımlanan araştırmaları, köylülerin krallık yönetimine ne kadar ödediğini ve bu talebin iki yüzyıdan fazla bir süre içinde nasıl değiştiğini ortaya koyuyor.

Tarihçiler, eldeki vergi kayıtlarını analiz etmiş, ödenen tutarları gümüş üzerinden ifade etmiş ve aynı tutarlarla satın alınabilecek tereyağı, öküz gibi malların miktarlarını hesaplamış. Bulguları, üç belirgin dönemi gözler önüne seriyor: 1320 ile 1363 arasında nispeten düşük vergiler, ardından gelen on yıllarda olağanüstü yüksek vergiler ve Orta Çağ’ın sonlarına doğru önemli ölçüde düşen bir vergilendirme.

Orta Çağ Vergileri Tereyağı, Buğday ve Hayvanat Üzerinden Ödeniyor

Deniz, Norveç ve İsveç Kralı Eric’in sikke – Wikimedia Commons

Modern vergi mükafatlılarından farklı olarak, orta çağ İsveç köylüleri vergilerini çoğu zaman para yerine mal üzerinden ödü. Bu ödemeler çavdar, arpa, hayvan, koyun, tereyağı, domuz eti ve demir içerebiliyordu.

İsveç kraliyet hanedanının gelirlerinin büyük bir kısmı köylülerden geliyordu; çünkü soylu aileler, din adamları ve Stokholm’lüler de dahil olmak üzere birçok şehirli vergiden muaf tutulmuştu.

On dördüncü yüzyılın orta on yıllarında, vergi ödeyen ortalama bir köylü, yıllık yaklaşık 32 gram gümüşe, yani çiftliğinin değerinin yaklaşık %2’sine denk bir miktar ödüyor.

Tereyağı üzerinden ifade edildiğinde bu, yaklaşık 16 kilograma eşitliyordu. Retsö ve Söderberg, tipik bir köylü hanesinin yaklaşık dört inek sahibi olduğunu ve her inekten yılda 14 ile 20 kilogram arasında tereyağı alındığını tahmin ediyor. Bu nispeten düşük vergi düzeyinde bile, ödemeler tarım ürünlerinin önemli bir miktarını temsil ediyordu.

Orta Çağ Vergileri Ne Zaman Tırmandı

BnF, MS Francais 2609, fol. 294v

Durum 1363’te, İsveç’in Mecklenburg Dükü Albert önderliğindeki Alman kuvvetleri tarafından işgal edilmesiyle kökten değişti. Oğlu da aynı isim olan Albert, ertesi yıl İsveç Kralı olarak tahta çıktı ve olağanüstü ağır vergilendirmenin başladığı bir döneme imza attı.

Tarihçiler bu dönemi, “merkeziyetsiz yağma ekonomisi” olarak tanımlıyor; bu ekonomide devasa askeri harcamalar yüksek vergiler ve köylü mallarının topyekûn ele geçirilmesiyle karşılanıyordu.

Eldeki kayıtlar, vergilendirmenin ne kadar ağır bir yük haline geldiğini gözler önüne seriyor. 1365’te ortalama bir köylü, 168 gram gümüşe, yani yaklaşık 105 kilogram tereyağına denk bir miktar ödüyor. Ertesi yıl bu, 227 gram gümüşe, tereyağı karşılığında 162 kilograma çıktı.

Bu talepler, yüzyılın başlarında konanlardan birkaç kez daha yüksekti.

Orta Çağ Köylüleri Neden Bu Kadar Çok Ödü?

Mecklenburg hanedanı, 1389’da Danimarka Kraliçesi Margaret önderliğindeki kuvvetlerin krallığı fethetmesiyle İsveç üzerindeki kontrolünü kaybetti. Margaret, Skandinav krallıklarını ortak bir kral altında birleştiren Kalmar Birliği’ni kuracaktı.

Bununla birlikte, yönetim değişikliği vergileri hemen düşürmedi. Araştırmacıların açıkladığı gibi:

Margaret’in rejimi, kraliyet gücünü ve merkezi devleti güçlendirmeyi hedefliyordu. Taçın vergi tabanını genişletmek için Margaret, soylular veya kilise tarafından ele geçirilmiş ve taça ait arazi ödemelerinden muaf tutulmuş birkaç bin çiftliği kaldırma kararı aldı. Bu mülkler, önceki Albert Kral rejiminde görülen eğilimi tersine çevirerek sıradan vergi ödeyen statüye geri getirildi. Kraliçe, memurlar üzerindeki kraliyet kontrolünü güçlendirdi; ancak memurlara yerel isyanlar hâlâ yaşanmıştı.

1365 ile 1424 arasında, yıllık ortalama vergi ödemesi, 177 gram gümüşe, yani yaklaşık 105 kilogram tereyağına denkliyordu. Bu, bir çiftliğinin değerinin yaklaşık %15’i kadar bir tutarmış.

Karşılaştırma için araştırmacılar, İngiltere’de Köylü İsyanı’ndan kısa bir süre önce, 1370’lerde kişi başına düşen ortalama verginin yaklaşık 10 gram gümüşe eşitlediğini belirtiyor.

Bu rakamlar, bu dönemde İsveçli köylilere yöneltilen son derece ağır talepleri göstermektedir; ancak vergi sistemlerindeki farklar, krallıklar arasında doğrudan karşılaştırmaları zorlaştırmaktadır.

Köyliler Bu Ağır Vergilerle Nasıl Hayatta Kaldı?

Vergilerin bu denli yüksek seviyelere ulaşmasıyla, sıradan çiftlik hanelerinin hayatta kalmayı nasıl başardığı önemli bir soru ortaya çıkarmaktadır. Retsö ve Söderberg buna bir açıklama getirmektedir:

Önemli sorulardan biri, köylilerin 1400 civarındaki on yıllarda yüksek vergilerle nasıl hayatta kaldığıydı. Cevabın bir parçası, yerel topluluğun kolektif sorumluluğu nedeniyle vergilerin fakir köyliden zengin köyliye yeniden dağıtıldığı görünüyor. Zengin mükellefler, daha az zengin olanların ödeyemediği tutarları ödemek zorunda kaldı. Pratikte bu nedenle vergi sistemi ilk bakışta göründüğünden daha az ilericiydi.

Bu kolektif sorumluluk, daha zengin köylilerin bazen daha fakir hanelerin ödeyemeyeceği ödemeleri karşılamasına ve vergi yükünün yerel topluluklar içinde yeniden dağıtılmasına yol açmaktadır.

Orta Çağ İsyanı Vergileri Düşürür

Sonunda, ağır vergileme, Pomeralı Erik’in yönetimine meydan okuyan ve onun İsveç’te iktidardan düşürülmesine katkıda bulunan 1434–1436 Engelbrekt İsyanı’nı tetiklemeye yardımcı oldu.

Kaleler, vergilerin toplanması ve uygulanmasında önemli bir rol oynadı, bu da onları isyan sırasında özellikle hedef haline getirdi. Birkaçı saldırıya uğrayıp yok edildi.

“Bu kalelerden birkaçı yeniden inşa edilmedi ve bu nedenle 15. yüzyılın sonunda işlevsel kale sayısı çok azaldı,” araştırmacılar yazmaktadır.

Bu siyasi karışıklıklardan sonra vergiler dramatik bir şekilde düştü. 1446 ile 1551 arasında ortalama bir köyli, yılda yalnızca 17 gram altına eşdeğer, ya da yaklaşık 17 kilogram tereyağı ödedi.

Bu, 1365 ile 1424 arasındaki son derece yüksek vergileme döneminde kaydedilen ortalama altın-eşdeğer vergi ödemesinin ondan birinden azıydı.

Nerede Yaşadığınız da Önemliydi

Compost et Kalendrier des Bergères, Paris 1499

Vergileme, Orta Çağ İsveç’inde homojen değildi. Araştırmacılar, daha verimli ve ekonomik açıdan çeşitli merkez bölgelerde yaşayan köylilerin, kuzeydeki alanlarda yaşayanların en fazla beş katını ödediği önemli bölgesel farklar tespit etti.

Çalışma nihayetinde, Orta Çağ vergilemesinin uzak olduğunu ortaya koymaktadır. İsveçli köyliler olağanüstü bir mali baskı dönemleri yaşasa da, Orta Çağ’ın büyük bir bölümü nispeten düşük vergilerle karakterize edildi.

Araştırmacılar şu sonuç çıkarmaktadır:

Orta Çağ’ın büyük bir bölümü, düşük vergilerle karakterize edildi. Bu durum açıkça dönemin karşılaştırmalı olarak yüksek materyal yaşam standartlarıyla bağlantılıydı. Aynı zamanda köylü tarımında iş tasarrufu sağlayan teknolojik değişimi de teşvik etti. Paranın diğer yüzü ise devletin, İsveçli ve Danimarkalı soyluların üstünlük için çatıştığı silahlı çatışmaları önleyemez veya bastıramayacak kadar zayıf olmasıydı. İşleyen bir şiddet monopolü oluşturulamadı.

Dag Retsö ve Johan Söderberg tarafından yazılan The Late-Medieval Crisis Quantified: Real taxes in Sweden, 1320–1550 çalışması, Scandinavian Journal of History, Cilt. 40, No. 1 (2015) içinde yayımlandı. Makale Taylor and Francis Online üzerinden erişilebilir.

Orta Çağ vergilemesi hakkında başka bir bakış açısı için, bu video Bizans İmparatorluğu’nda vergilerin nasıl toplanığını keşfeder.

Top Image: 15. yüzyılda çalışan bir vergi memuru. Hausbuch der Mendelschen Zwölfbrüderstiftung, Band 1. Nürnberg 1426–1549. Stadtbibliothek Nürnberg, Amb. 317.2°, fol. 48r.

Medievalverse’a Abone Olun

• Nasıl Vergiler Ödedi Bir Orta Çağ Köylisi? İsveç’ten rakamlar
• Orta Çağ Vergileri: Ne Kadar Ödemek Zorunda Kalırdınız?
• 5. yüzyılda Galik Soyluluğu ve Romalı İmparatorluk Hükümeti
• İngiliz Köyliler İsyanı 1381
• 5. yüzyılda Galik Soyluluğu ve Romalı İmparatorluk Hükümeti