Julius Caesar’ın Kraliyet Tacını Neden Reddetti

MÖ 44’te Mark Antony, Lupercalia sırasında Julius Caesar’a halka açık biçimde bir taç sundu. Caesar bu yasaklı onayı reddetsede, olay suikastını hızlandırdı.

MÖ 15 Şubat’ta, Lupercalia kutlamaları sırasında Mark Antony, Julius Caesar’a bir kraliyet taçını sunmak için öne çıktı. Kalabalık ıslıklayınca diktatör, Helenistik monarşinin en üstün sembolü olan bu taçı reddetmek zorunda kaldı. Bu, hesaplanmış bir politik deneydi ve başarısız oldu. Caesar artık Roma‘nın mutlak yöneticisiydi, ancak bu deney, şehrin yüzyıllardır süren monarşi nefretinin, gücünün bu kraliyet çerçevesini kabul etmesine izin vermeyeceğini gösterdi. Taçı reddetmesi, Roma soylularının öfkesini yatıştırmadı; bunun yerine, birçok kişi için Caesar’ın yaşamasının çok tehlikeli bir adam olduğu fikrini pekiştirdi.

Kral Olacak Adam

Julius Caesar büstü, Andrea di Pietro di Marco Ferrucci tarafından, 1512-4. Kaynak: Metropolitan Museum of Art

MÖ 49 Ocak’ında Julius Caesar, ordusuyla Rubicon nehrini geçerek İtalya’ya yürüdü ve zaferle sonuçlanan bir iç savaşı ateşledi. MÖ 45 Ekim’inde Roma’ya girdiğinde, Roma ordularının ve politikasının tartışmasız yöneticisiydi. Bu statü, bir önceki yıl ona on yıllığına diktatör (Roma’nın iki konsülünü geçersiz kılan mutlak yönetici) unvanının verilmesiyle tanınmıştı. MÖ 44’ün başlarında bu, artık Roma’nın tartışmasız yöneticisi olduğu gerçeğini yansıtarak dikatör perpetuo (ömürlük diktatör) biçimine güncellendi.

Roma, neredeyse beş yüzyıl boyunca tek bir yöneticiye sahip değildi. Roma efsanesine göre, Roma’nın son kralı MÖ 509’da sürüldü ve Cumhuriyet kuruldu. Bu tarihten itibaren Romalılar katı bir biçimde monarşi karşıtıydı. Bir Romalı politikacıya yapılabilecek en kötü ithamlardan biri, bir kral olmak istemekle suçlamaktı. Bu itham, halk meclisini kullanarak Senato yetkisini atlayan popülist politikacılar Tiberius ve Gaius Gracchus’a yöneltildi. Her iki adam da suikasta uğradı. Genç Cato, yıllardır Caesar’a benzer bir itham yöneltiyordu, ancak MÖ 46’da Thapsus’ta öldü.

Julius Caesar heykeli, Versailles Bahçesi, 1696. Kaynak: Musée du Louvre

Şimdi Roma, beş yüzyıl sonra tek yönetimi anlama ve tanıma zorluğuyla karşı karşıtıydı. Bu, her iki taraf için de bir mücadelekti. Senato, Caesar’ın statüsünü tanıyarak ona giderek daha lüks onaylar sundu. Bunlar arasında, tüm halk etkinliklerinde genellikle yalnızca generallerin zafer törenlerinde giydiği zafer kıyafetini giyme izni, imperator (komutan) ön adı ve parens patriae (ülkesinin babası veya hayırseveri) soyadı ve tanrılar için ayrılan yerlerde heykelleri yer alıyordu.

Bu arada Caesar, hangi onayları kabul edip hangilerini reddedeceğine karar vermek zorundaydı. Tüm teklifleri reddetmek küçültücü ve nankör sayılırdı, ancak belirli onayları kabul etmek, başkaları tarafından sunulmuş olsa bile, kibirli ve çok yükseklere ulaşmaya çalışan olarak suçlanabilirdi. Roma geleneği içinde mutlak gücünü biçimlendirirken tehlikeli çizgiyi geçmeden hassas bir denge kurmaktı.

Lupercalia Kutlamalarının Tiyatrosu

Lupercalia, Andrea Camassei tarafından, 1635. Kaynak: Museo del Prado

Lupercalia, şehri arındırmak ve sağlık ile bereketi teşvik etmek amacıyla her yıl 15 Şubat’ta düzenlenen antik bir Romalı çoban kutlamasıydı. Şubat ayı bu kutlamadan adını alır, çünkü arındırma aracı olarak bir februa kullanırdı; bu da Roma takvimindeki önemini ne kadar büyük olduğunu gösterir. “Kurt festivali”, Roma’nın kuruluşuyla bağlantılıydı; efsaneye göre Romulus ve Remus’u kurt dişiyle emzirdiği söylenen mağarada kutsal imgeler saklanıyordu ve böylece şehrin kuruluşuna kadar hayatta kalacakları güvence altındaydı.

Kutlama, şehrin merkezinde Palatine Tepesi’nde ve Forum’da düzenlendi. Lupercalia’nın Luperci veya kurt kardeşleri olarak bilinen kendi rahipliği vardı. Geleneksel olarak iki Luperci birliği vardı; biri Quinctia soyundan, diğeri ise Fabia soyundan seçilmişti ve her biri efsanevi kuruluş kardeşlerinden birini temsil ediyordu. Ancak MÖ 44’te, Caesar’ın yeni statüsünü onurlandırmak için Caesar’ın Julia soyundan rahipler seçilen üçüncü bir birlik kuruldu. O yılın konsül ortakları olan Mark Antony, bu birliğin baş magister olarak seçildi. Bu, Caesar’ın artık Roma’nın yeni bir kurucusu olarak kabul edildiğini işaret ediyordu.

Mars’a adanmış sunak; Romulus ve Remus’un dişi kurdun emziyle emdiği ve Faustulus’un onları keşfettiği sahne, Romalı, MS 98-117. Kaynak: Palazzo Massimo alle Terme

Lupercalia kutlamalarının en yoğun döneminde, Luperciler tarafından hayvanlar kurban edilir, ardından Lupercilerin başları kurban kanıyla sürülenirdi. Yalnızca hayvan derileri giyer ve Palatin Tepesi ile Lupercal mağarası arasında koşarlarardı.

Bu, her zaman 20 ile 40 yaşları arasında olan soylu erkeklerin çıplak bir şekilde etrafda koşması ve isyancı davranışlarda bulunması anlamına geliyordu. Bu davranışlar arasında, verimliliği artırdığına, doğum acısını hafiflettiğine ve düşükü önlediğine inanılan bir ritüel kapsamında genç kadınları kamçalamak da yer alıyordu. Şehir kutlama atmosferindeydi.

Kraliyet Tacını Sunan Mark Antony

Caesar’a tacı sunan Marcus Antonius, 19. yüzyıl. Kaynak: Wikimedia Commons

Bu, Cicero’un tanık olarak kaydettiği, ayrıca sonraki biyograflar Suetonius ve Plutarch’ın aktardığı gibi, Mark Antony’nin Caesar’a kral tacını sunduğu sahneydi.

Konsül olarak Caesar, zaten Forum’daki yükseltilmiş Rostra üzerinde, kendisine ait olan zafer kıyafetini giymiş ve onuruna verilen bir taht oturuyordu. Herkes için bir krala benziyordu, çünkü Romalı kralar da zafer kazananın kıyafetini giyerdi. Bu kıyafet aynı zamanda lale yapraklarından yapılmış bir taç içeriyordu.

Luperciler şehri dolaşırken, Mark Antony, hem konsül hem de Julian ailesinin baş Lupercusu sıfatıyla, lale çelenkle sarılmış bir tacla Caesar’a yaklaştı. Bu tac, doğudaki Helenistik krallıkların kralarının giydiği taclardan esinlenmişti. Tacı kabul etmek, Caesar’ın Roma kralı pozisyonunu üstlendiği anlamına gelirdi.

Helenistik tarzda tac giyen Antiochos III’in bir sikkesinin ön yüzü, Suriye, MÖ 222-187. Kaynak: British Museum

Plutarch’a göre, Antony tacı sunarken, Romalıların bunu onun aracılığıyla sunduğunu söyledi; ancak halk meclisinde böyle bir onur için kesinlikle bir oy kullanılmadı. Kalabalık sunuma alkışladı, ancak Caesar reddettiğinde daha da yüksek sesle alkışladı. Antony tacı tekrar sunmaya çalıştı, ancak bu kez kalabalıktan homuralanma geldi, bu da hoşnutsuzluklarını gösteriyordu. Bu kez Caesar sadece tacı reddetmekle kalmadı, aynı zamanda Jupiter’in Roma’daki tek kral olduğu bildirildi ve tacı tapınağına gönderdi.

Tac kaldırıldığında, Caesar’ın çok sayıda heykesinden birine yerleştirildi. İki Plebs Tribune’u tarafından kaldırılması, daha da fazla alkışa yol açtı. Caesar bu gün bir kral olmayacaktı. Bu dramatik sahne, halkın bilinçine yerleşti ve Shakespeare, Julius Caesar oyununda ölümsüzleştirdi.

Sahnelenen Reddin Mart’ın Ideleri’ne Yol Açması

Makedonya’lı Philip II’in altın ve gümüş tacı, Aigai, MÖ 4. yüzyıl. Kaynak: Wikimedia Commons

Lupercalia’daki bu gösteri, büyük olasılıkla Romalıların Caesar’ı kral olarak kabul etmeye hazır olup olmadığını test eden sahnelenmiş bir deneydi. Eğer onlar kutlamada onu coşkuyla alkışlasaydı, Senato’nun yapabileceği tek şey onların eylemlerini onaylamak olurdu. Ancak deneme başarısız oldu.

Mark Antony’nin sunuyu tek başına yaptığı, ya kendi nedenleriyle Caesar’ın zaman çizelgesini hızlandırmak ya da onu zor duruma sokarak gizlice Caesar’a karşı çalışmak için önerildi. Cicero, Antony’yi özellikle Philippics‘inde, Caesar’ın ölümünden sonra Antony’ye karşı verilen konuşmalarda bunu yapmakla suçlar. Yine de, bu senaryo olası görünmüyor.

Shakespeare’in Julius Caesar’ı, III. Perde, 1. Sahne, Suikast, William Holmes Sullivan tarafından, 1888. Kaynak: Royal Shakespeare Company Collection

Antony, olaydan sonra Caesar’dan herhangi bir olumsuz tepki görmedi; Caesar ise tacı heykesinden kaldıran iki tribünü Senato’dan ihraç ettirdi. Bu, Caesar’ın tac planının başarısında çıkarı olduğuna işaret ediyor.

Ancak Plutarhos, bu olayın Brutus ve Cassius’un Caesar’a karşı harekete geçme planına yönelik desteği güçlendirmesi etkisi taşıdığını özellikle aktarır. Caesar’ın niyetlerinden emin olmayan ve ona karşı ne kadar büyük bir tehdit oluşturduğu konusunda kararsız olan adamlar, artık amacının saltanat olduğunu gördüler. Bu adamlar bu amaca bağlandı ve Caesar, bir ayı geçmeden kısa bir süre sonra, Mart’ın ideleri’nde suikasta uğratıldı.

İlahilik Konusundaki Kafa Karıştırıcı Çelişki

Octavian’e ait, tersinde tanrısal Julius için kurgusal bir tapınak gösterilen denarius, MÖ 36. Kaynak: Classical Numismatic Group

Bu tacın son damla olmasının nedenini anlamak zor olabilir, Caesar’a zaten verilmiş olan onurları hesaba katarak. Zaten ömür boyu diktatör olarak gerçek, mutlak siyasi gücü verilmişti. Asal üstünlüğü, ön ad olarak imperator ile tanındı. Roma devletindeki en önemli kişi rolü, parens patriae unvanıyla pekiştirildi. Ayrıca, daha önce krallara ait olan onurlar, örneğin zafer kıyafeti gibi, ona verilmişti.

Üstelik kaynaklar, Caesar’a tanrılara ayrılan onurların bile verildiğini öne sürüyor. Senato binasında altın bir taht verildi; tanrilerin süsününde taşınması gereken bir sedir sahipti; heykeli tanrılarının yanına yerleştirildi; evine bir tapınak pedimentine yer verilecekti; ve ayrıca Lupercalia’da zaten görev yapmış olan Luperci heyetinin yanı sıra özel bir rahibi olacaktı. Cicero, bu onurları eleştirirken, aynı zamanda Mark Antony’i de, Caesar öldükten sonra bunların tamamen gerçekleştiğini görmemekle eleştirdi.

Bu nedenle, Roma zihninde, Caesar’ın tanrılarla eşit düzeyde unsur ve tanınma alması kabul edilebilir olsa da, bir kral olması mümkün değildi. Bu, Roma ideolojisinde krallığa açıkça karşı çıkılan beş yüzyılın bir yansımasıdır.

Principatus’un Yükselişi

Augustus’un Prima Porta heykeli. Kaynak: Vatican Müzeleri

Caesar’ın ölümü, Caesar’ın mirasçısı, büyük yeğeni ve evlat edinilen oğlu Octavian’in MÖ 31’de üstün gelinceye kadar daha fazla iç savaşın başlamasına yol açtı. Artık Roma ideolojisi içinde mutlak otokratik gücünü formüle etmenin aynı zorluğuyla karşı karşıyaydı. Bunu, eşitler arasında ilk olan princeps görünümünü kurarak ve rex (krallık) yerine Augustus unvanını alarak gerçekleştirdi.

Augustus, diktatör ve ömür boyu konsül gibi magistra turlarından vazgeçti ve maius imperium (daha büyük imperium, onu ordular üzerinde imperium sahip diğer magistra turların üstüne yerleştiren) ve tribunicia potestas (tribünlerin kanunları önerme ve veto etme gücü, ayrıca onun kişisini kutsal kılan) için “yetindi”. Cumhuriyet geleneği içinde çalışıyormuş izlenimini yaratmayı başardı, aynı zamanda otokratik gücü kendi etrafında biriktirirken, bir kral gibi bir hanedan da kurdu. Bu kadar başarılı oldu ki, sonraki 500 yılın her Roma hükümdarı Caesar ve Augustus unvanlarını kullanacaktı.

Gemma Augustea, ölü Augustus’u bir tanrı olarak tahtta gösteriyor, Roma, MS 1. yüzyıl. Kaynak: Kunsthistorisches Museum, Avusturya

İlginç olanı, aynı zamanda Caesar’ın Roma’da ilahik onurları kabul etme örneğinden de kaçındı. İmparatoru, imparatorluğun her yerinde sağlığı ve başarısı için tanrılara sunaklar yapılarak Roma dininin merkezine yerleştirirken, imparatorların ancak öldükten sonra deifikasyon alıp Roma devletinden tapınma alabilecekleri örneğini kurdu. Augustus’un eylemleri sayesinde, bu ideoloji o kadar kökleşti ki, “bir tanrı olmak istemek”, bir Roma imparatoruna yöneltilebilecek en büyük eleştirinin yerine “bir kral olmak istemek” geldi.

Sık Sorulan Sorular

Romanlar krallığı tiyannikle ilişkilendiriyordu, özellikle son kralı Tarquin the Proud’u (Kibirli Tarquin) sürdükten sonra. Roma siyasi kültürü, krallık gücünün herhangi bir birikimini özgürlüğe bir tehdit olarak görüyordu. Bu korku, Caesar’a yönelik elit direnişi şekillendirdi ve daha sonra monarşiyi Roma’da siyasi açıdan toksik kıldı.

Bir Roman diademi, Hellenistik monarşilerde krallığı simgeleyen kraliyet bir başbandıydı. Roma’da diadem, kabul edilemez monarşik hırsı işaretliyordu, bu yüzden Caesar’a sunulması, Romanların bir kralı tolere edip etmeyeceklerini test ediyordu. Anlamı siyasiydi, yalnızca dekoratif değildi.

Mark Antony, Caesar’a sadık bir destekçi gibi görünebilirken aynı zamanda monarşiye yönelik halk tepkisini de ölçebilirdi. Bu olay Antony’i Caesar’ın otoritesiyle sıkı sıkıya bağladı, ancak aynı zamanda Caesar’ın suikasti sonrasında Cicero gibi eleştirmenlerin Antony’i saldırıya uğratması için de malzeme sağladı.

Augustus, Romalı kitlelerin rex sözcüğünü reddettiğini biliyordu. Cumhuriyetçi makamları korudu ve bunun yerine princeps unvanını kullandı; bu da geleneksel görünen bir otokratik sistem yaratmıştı. Bu strateji, Augustus’a Caesar’ın tahta çıkışla kurduğu ölümcil bağından kaçınarak etkili bir şekilde yönetme imkanı tanıdı.